Rotterdam zette met Erasmus de klok gelijk voor vrede

Op zaterdag 30 april kwamen zo’n 70 mensen op het Grotekerkplein voor de Laurenskerk samen om het 400 jarig bestaan van het Erasmusbeeld te vieren. 

De traditie zegt dat Erasmus bij de 12de klokslag van 12 uur een bladzijde van zijn boek omslaat. Iedereen, jong en oud, had een eigen boek meegenomen om net als Erasmus een bladzijde om te slaan.

Precies 500 jaar geleden schreef ’s werelds beroemdste Rotterdammer over ‘Oorlog en vrede’ in zijn boek ‘Gesprekken’ (Colloquia). 

Hij verklaarde vóór alles een pacifist te zijn, maar te begrijpen dat een land zich moet verdedigen als het wordt binnengevallen door een op macht beluste vijand. Helaas is deze boodschap vijf eeuwen later volop actueel.

Het Comité Erasmus Rotterdam plaatste daarom de herdenking van 400 jaar Erasmusbeeld in Rotterdam in het teken van vrede. 


Steven Lamberts (rechts), voorzitter van het Comité, sprak de bezoekers toe en telde mee met de 12 klokslagen.

Welkom op deze bijzondere dag:

Leerlingen van het Erasmiaans Gymnasium, studenten van de Erasmus Universiteit, burgers van Rotterdam, maar vooral ook students and citizens from Oekrain, Afghanistan and Syria.

Het is een bijzondere dag omdat het vandaag precies 400 jaar geleden is dat dit prachtige beeld van Erasmus op 30 april 1622 werd onthuld.

Erasmus was al tijdens zijn leven wereldberoemd. Gebruik makend van de net ontwikkelde boekdrukkunst schreef hij in een prachtige schrijfstijl vele boeken waarvan duizenden exemplaren door heel Europa werden verspreid.

Zijn in die tijd wereldschokkende ideeën over het belang van tolerantie, vrijheid van meningsuiting, het nut en noodzaak van onderwijs en het belang van vrede maakten hem zo beroemd dat er in Rotterdam al 13 jaar na zijn dood in 1536 een houten standbeeld voor hem werd opgericht.

“Rotterdam zette met Erasmus de klok gelijk voor vrede” verder lezen

Rotterdamse collectie Erasmusboeken genomineerd als UNESCO werelderfgoed

U KUNT ZE BEWONDEREN!!

Maak kennis met de grootste collectie boeken ter wereld van en over Erasmus.

De verzameling van zo’n 5.000 oude boeken bevindt zich in de Bibliotheek Rotterdam. Deze historische collectie wordt in een speciaal geklimatiseerd depot bewaard, samen met diverse andere erfgoedcollecties. U vindt hier zeer zeldzame exemplaren en unieke documenten zoals 4 zelfgeschreven brieven van Erasmus, tientallen eerste drukken, vele geïllustreerde edities van de Lof der Zotheid en een grote hoeveelheid literatuur over Erasmus. Het oudste boek van Erasmus in deze collectie dateert van 1495. 

Het Unesco Memory of the World-programma vraagt aandacht voor het behoud van belangrijk documentair erfgoed wereldwijd en probeert de toegankelijkheid en het bewustzijn voor dit kwetsbare erfgoed te vergroten. 

Daarom kan eenieder nu kennismaken met deze unieke boeken: elke maandagmiddag van 15.00 – 16.00 uur presenteert de conservator van de erfgoedcollecties enkele bijzondere boeken tijdens het inloopuurtje Erfgoed in de Erasmuszaal op de 3e etage van Bibliotheek Rotterdam (Hoogstraat 110, 3011 PV).

Toegang is gratis. Een afspraak is niet vereist.

Meer info: erfgoed@bibliotheek.rotterdam.nl en deze link.

Collectie Erasmusboeken uitgebreid

Op 18 maart overhandigde René van der Schans een aantal boeken over Erasmus aan drs John Tholen, conservator van de unieke collectie Erasmusboeken in de bibliotheek in Rotterdam. René heeft in de loop der jaren zo’n 200 boeken van en over Erasmus verzameld. Tijdens zijn zoektocht naar een goed tehuis voor deze boeken, bleek dat er 10 niet in de beroemde collectie voorkwamen. Tholen is heel blij dat zij aan de erfgoedcollectie Erasmusboeken kunnen worden toegevoegd.

René van der Schans overhandigt het laatste boek aan John Tholen

Namaaksokkel is vernieuwd

In 2016 is op eigen initiatief een namaaksokkel naast de Markthal geplaatst, exact op de plek waar het standbeeld van Erasmus – tot het begraven werd in de tuin van museum Boijmans van Beuningen, tijdens de Tweede Wereldoorlog – vanaf 1622 heeft gestaan.

De bedoeling was deze originele standplaats van het Erasmusbeeld te markeren, in afwachting van de bouw van het appartementencomplex Rotta Nova, dat gepland staat op het grasveld tussen de Hoogstraat en de Markthal. Een project waar maar geen schot in leek te komen.

Jaarlijks werd op 28 oktober een vaas met een groot boeket bloemen op de sokkel geplaatst met daarbij een grote felicitatiekaart met “Gefeliciteerd Rotterdam met de verjaardag van Erasmus”. Vorig jaar niet, want de sokkel zag er abominabel slecht uit. Daar wilden wij geen aandacht op vestigen.

Sinds eind april 2022 staat de vernieuwde sokkel weer naast de Markthal te gloriëren.

Deze sokkel is gefinancierd door de leden van de stichting Erasmushuis Rotterdam. Een paar jaar een deel van de contributies sparen en het lukte.

Eind februari werd bekend dat begin volgend jaar met de bouw van Rotta Nova wordt gestart. Op een compositiefoto lijkt de achtergevel precies tot het trottoir tussen de Markthal en het woongebouw te komen. De oplevering van het woongebouw staat voor 2026 in de planning. Tot die tijd staat er in ieder geval een mooie vernieuwde namaaksokkel op de originele plaats van het standbeeld van Erasmus.

Daarna wordt het tijd voor een definitief kunstwerk dat op een waardige en aantrekkelijke manier – als memorial – deze plek aangeeft. Waarover vanaf nu nagedacht gaat worden.

De muts van Erasmus past ons allemaal

“Man met boek, in mantel en muts. En dan vooral die muts.” Dit laat Sandra Langereis Desiderius Erasmus over zichzelf zeggen, op het moment dat zij de grote denker sprekend opvoert, in de vuistdikke biografie die zij over de Rotterdamse filosoof heeft geschreven. Erasmus was ruim vijfhonderd jaar geleden een van de eerste geleerden die probeerde te leven van zijn pen. Daartoe bediende hij zich volop van marketing, zoals we dat nu noemen. Onder meer door portretten te laten maken en te verspreiden onder invloedrijke personen. Zoals het bekende portret door Hans Holbein, waarop we Erasmus zien als het ideaaltype van de geleerde.

‘De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde’

Langereis wil ons losrukken van dit zelfgemaakte beeld van Erasmus als een geleerde met innerlijke rust en controle over zijn leven. Zij laat de man achter het beeld zien. De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde. Die altijd op zoek was naar geld, maar toch meer waarde hechtte aan zijn intellectuele onafhankelijkheid. De Europese denker die zijn tijdgenoten wilde leren om zelf te studeren en zelf na te denken, maar verstrikt raakte in de theologische en politieke discussies in zijn tijd. Omdat hij weigerde te kiezen tussen de corrupte katholieke kerk en het dogmatische protestantisme.

Scherpe ironie en bijtende humor

“Wijd model met brede omslag. Diepzwart. Die muts heb ik me echt heel slim toegeëigend”, zo laat Sandra Langereis Erasmus verder vertellen. Het is een vreemde stijlfiguur om het onderwerp van een biografie zo op te voeren, niet in zijn eigen woorden, maar in die van de biografe. Het is niet de enige vrijpostigheid die Langereis zich toestaat. Op de omslag van deze prachtige biografie staat niet het klassieke beeld van Erasmus, maar een recent portret door Neel Korteweg, waarin we Erasmus zien als een mooie jongeman in klaprozenhemd. Het enige herkenbare is de muts, maar dat is ook voldoende.

De AdagiaNovum Instrumentum en vooral Lof der Zotheid (1511), het waren ware bestsellers. De laatste is een bijtende satire waarin Erasmus iedereen met macht en aanzien genadeloos op de hak nam en wilde onderzoeken hoe je de waarheid kon vertellen met een grap. Gehuld in de mantel van Vrouwe dwaasheid voedde de filosoof zijn lezers op in de regels van het literaire spel, waarin je de dwaasheid kon opvoeren om te vertellen wat elders niet mocht worden gezegd. Langereis noemt Erasmus zelfs de ‘oervader van het Nederlandse cabaret’. Met scherpe ironie en bijtende humor kon volgens hem de waarheid worden verteld.

Erasmus als een ideaalbeeld

Ik voel me wel wat bezwaard om alle Erasmianen de lijvige biografie van Sandra Langereis aan te raden – we zijn allemaal druk en hebben weinig tijd. Maar toch doe ik het, omdat het leven en werk van onze naamgever ons nog altijd kunnen inspireren. In een tijd waarin we moeten nadenken over de positie van de universiteit in de samenleving. Over het doen van onderzoek in opdracht en tegelijk het behoud van de academische onafhankelijkheid. De discussie of de universiteit een vrijplaats zou moeten zijn waar alle    opvattingen kunnen worden verkondigd, of dat er ook waarden zijn die de academische vrijheid beperken.

‘Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen’

Zoals Erasmus in Lof der Zotheid Vrouwe dwaasheid opvoert om te spreken over de dwaasheid, zo voert Sandra Langereis de literaire figuur van ‘Erasmus’ op om hem te laten spreken over de ‘ware’ Erasmus. Die moet huilen om het portret van Neel Korteweg, over zichzelf als mooie jongeman in klaprozenhemd: “Ik ben het wel. Maar ik was Erasmus nog niet. Ik draag alvast mijn muts.” Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen. Een mooi streven. De muts van Erasmus past ons allemaal.

prof. dr Peter van den Dungen (onder meer 25 jaar lang coördinator van het Internationale Netwerk Musea voor Vrede)

Erasmus dwarsdenker wordt uitgegeven door Uitgever De Bezige Bij

ISBN 9789403120317 –  784 pagina’s   /   Prijs € 39,99 / e-book € 13,99