Programma Erasmusweek 2021 in Rotterdam

ERASMUS EXPERIENCE
Dagelijks van 10.00 – 18.00 uur en op zaterdag van 10.00 – 17.00 uur
op de 3e etage van de Bibliotheek Rotterdam (Hoogstraat 100, 3011 PV).
In deze interactieve expositie ontdekt u waar Erasmus over schreef en gaat u in gesprek met hem. De bibliotheek beheert een erfgoedcollectie van ongeveer 30.000 werken. Hiervan zijn zo’n 5.000 werken van, door en over Erasmus. Deze werken vormen de basis van de Erasmus Experience. Meer info: www.erasmushoudtjescherp.nl
Toegang: gratis.

dinsdag 26 okt.
ERASMUSWANDELING
om 10.00 en om 15.00 u. vanaf bibliotheek Rotterdam (Hoogstraat 100, 3011 PV)
o.l.v. Gré Ploeg / Stichting Erasmushuis Rotterdam.
In 1,5 uur van bibliotheek via Grotekerkplein, Laurenskerk en Hoogstraat naar Coolsingel.
Deelname: gratis / aanmelden via stichting@erasmushuisrotterdam.nl

ERASMUS LUNCHCONCERT
om 12.45 u. in de Laurenskerk
Musici: Hayo Boerema (organist) en Tim Ouwejan (trombone)
Toegang: gratis / collecte na afloop.

woensdag 27 okt.
CONFERENTIE BURGERSCHAP: VAN WOORDEN NAAR DADEN
om 20.00 u. in het Bibliotheektheater Rotterdam (tot 22.00 u)
(inloop vanaf 19.00 u met postersessie met presentaties van organisaties die reeds actief
zijn met burgerschap, op school en in de stad)
De Tweede Kamer wil dat scholen meer aan burgerschap doen. Rotterdam geeft burgers via 39 wijkraden een stem en er zijn steeds meer burgerschapsinitiatieven in de stad.
Wat betekent burgerschap voor het onderwijs, de wijken, de sport, de maatschappij als geheel. Wat zijn goede manieren van aanpak? Hoe meedoen? Want burgerschap is een kwestie van Doen.
Met Ronald van Raak (hoogleraar Erasmiaanse waarden EUR en voormalig Tweede Kamer-lid), Bram Eidhof (gepromoveerd op Burgerschapsonderwijs), Irene de Kort (VO-raad), Marcel Dela Haije (Stadsmarinier racisme, discriminatie en inclusie) en vele anderen.
Zij zullen op deze avond de richting aangeven, van de theorie naar de praktijk, en gaan ook in gesprek met elkaar en de aanwezigen.
Org: Stichting Huis van Erasmus.
Toegang: gratis / aanmelden: via www.bibliotheek.rotterdam.nl/erasmusweek

donderdag 28 okt.
ERASMUS VOOR DE KLAS
vanaf 12.00 u. gaan 211 eersteklassers weer vanuit het Erasmiaans gymnasium met een Erasmus-les terug naar groep 8 van hun basisscholen.
Zo leren elk jaar 3.500 kinderen Erasmus kennen. Nu, bij deze 13e keer, al 45.500 kinderen!
Org: Erasmiaans Gymnasium en Stichting Erasmushuis Rotterdam.

UITREIKING Lof der Zotheidspelden 2020 en 2021
om 17.00 u in de Burgerzaal van het stadhuis (Coolsingel 40, 3011 AD) tot 18.00 u.
(inloop vanaf 16.30 u. met coronacheck en identiteitsbewijs).
Uitreiking speld 2020 en cheque aan Dick Couvée, predikant-directeur Pauluskerk.
Dick Couvée (1954) is historicus, publicist en museumbestuurder en was van 2008 – 2020 predikant-directeur van de Pauluskerk in Rotterdam. De Pauluskerk biedt een vangnet voor de meest kwetsbare mensen in de stad. ‘Wij helpen waar geen andere helper is en zijn daarmee voor veel mensen een noodverband. Zo nodig verwijzen we door naar hulp- en zorgorganisaties en andere instellingen in Rotterdam of elders’. Tijdens zijn predikantschap verzette Couvée zich actief tegen het overheidsbeleid jegens uitgeproduceerde immigranten en andere kwetsbaren in de samenleving. Hij pleitte in 2012 voor bed, bad en brood als minimaal bestaansrecht voor ongedocumenteerde vluchtelingen.
Lof der Zotheidslezing Tussen barmhartigheid en intolerantie door dr John Tholen, conservator Erasmuscollectie. Armoede was in Erasmus’ tijd overal zichtbaar. Ook in zijn werken zien we hiervan voorbeelden die uit de praktijk zijn gegrepen. Barmhartigheid jegens mensen in moeilijke omstandigheden was voor Erasmus een belangrijke christelijke waarde. Vroegmoderne bronnen laten echter ook de dunne scheidslijn zien tussen barmhartigheid en intolerantie.
Uitreiking speld 2021 en cheque aan Rosanne Hertzberger (1984) is schrijver, columnist en microbioloog. In haar columns houdt Hertzberger moderne opvattingen en trends tegen het licht. Zo gaat de microbioloog niet mee in de vaak wetenschappelijk ongefundeerde hetzes tegen bijvoorbeeld kleurstoffen, gluten of zuivel, maar predikt een kritische houding tegenover alles dat we consumeren. Samen met 137 vrouwen riep ze grote adverteerders op om 2x na te denken voor ze reclame maken via GeenStijl en Dumpert.nl.: Het seksisme viert hoogtij op de website, zo betoogde zij. Met frisse zin trekt zij ten strijde om feit en fictie van elkaar te scheiden. Zij stoort zich niet aan hoon en kritiek van journalisten en zet onvermoeibaar door. Rosanne Hertzberger is een dwarsdenker.
De Lof der Zotheidspelden worden uitgereikt door de heer Said Kasmi, wethouder Onderwijs, Cultuur en Toerisme van Rotterdam.
Org: Stg Comité Erasmus, icoon van Rotterdam.
Toegang: gratis / aanmelden verplicht via erasmusweek2021@gmail.com onder vermelding van naam en telefoonnummer.

vrijdag 29 okt.
PRESENTATIE VAN DE VOLLEDIGE CORRESPONDENTIE VAN ERASMUS in het Nederlands
Om 17.00 u in de aula van het Bibliotheektheater Rotterdam
(tot 19.30 u, inloop 16.30 u).
Na vijftien jaar gestaag werken door een team van vertalers is de correspondentie van Erasmus in de Nederlandse vertaling compleet. De 21 delen met daarin 3.141 brieven zijn uitgegeven door het Rotterdamse uitgevershuis Ad. Donker. De correspondentie is een van de grootste en meest interessante briefwisselingen uit de wereldliteratuur. Niet alleen voor wie zich interesseert voor de Renaissance en het Humanisme is de correspondentie een boeiende verzameling, maar ook voor geïnteresseerden in politiek. Bovendien is ‘Vriendschap’ een terugkerend thema in de brieven van Erasmus.
De voltooiing van de reeks wordt op deze middag feestelijk gevierd. Met o.a. een voordracht door Jet Steinz: “Erasmus als brievenschrijver” naar aanleiding van “ P.S. – Van Liefdespost tot hate mail: de 150 opmerkelijkste Nederlandse brieven”, een optreden door spoken word artist Elten Kiene en een introductie van de stichting “Zelf Denken, Samen Doen” (met digitaal monument Erasmus).
Org: Stg ter Bevordering van de Uitgave van de Volledige Correspondentie van Desiderius Erasmus i.s.m. Bibliotheek Rotterdam.
Toegang: gratis / aanmelden niet nodig.

zaterdag 30 okt.
ERASMUS UIT DE KLUIS
vanaf 12.00 u. (en daarna elke 15 minuten) in de Erasmuszaal van bibliotheek Rotterdam (3e etage) tot 14.00 u.
Bibliotheek Rotterdam beheert de grootste Erasmuscollectie ter wereld die o.a. zo’n 3.000 oude boeken met teksten van Erasmus bevat. Sommige boeken zijn zelfs gedrukt tijdens Erasmus’ leven rond het jaar 1500. Tijdens de inloop-presentaties zal dr John Tholen, conservator van de collectie, in 15 min. enkele bijzondere boeken laten zien.
Org: Bibliotheek Rotterdam.
Toegang: gratis / aanmelden niet nodig.

THE HUMAN LIBRARY
om 13.30 u in de hal van bibliotheek Rotterdam (tot 17.00 u)
In de Human Library worden geen boeken, maar mensen gelezen. Interessante mensen, die men in het dagelijks leven niet snel spreekt.
Durft u het aan om uw ‘vooroordeel’ te ontmoeten? De Human Library is een concept van Deense oorsprong, dat mensen met elkaar in contact brengt om zo vooroordelen te onderzoeken en tegen te gaan. Net als in een gewone bibliotheek waar boeken toegang geven tot onbekende werelden, biedt de Human Library bezoekers e mogelijkheid in de belevingswereld van een ander te stappen. Op een hele simpele manier: door onbevangen met elkaar in gesprek te gaan. O.a. met Rosanne Hertzberger, winnares van de Lof der Zotheidspeld 2021.
Org: Bibliotheek Rotterdam.
Toegang: gratis / aanmelden niet nodig.

zondag 31 okt.
FILOSOFIE WORKSHOP “Erasmus dwarsdenker”
om 14.00 u. in de Desideriuszaal (1e etage) van bibliotheek Rotterdam (tot 16.00 u.)
door dr Jan de Bas / cultuurhistoricus.
In deze workshop staat de Rotterdamse denker en schrijver Desiderius Erasmus centraal. Aan de hand van het boek van Sandra Langereis (2021) Erasmus Dwarsdenker wordt nagegaan wat dit dwarse denken inhield. Met aandacht voor de betekenis van Erasmus voor Rotterdam en de filosofie. We lezen fragmenten uit de bekendste werken van Erasmus, kijken naar videobeelden en spreken met elkaar over de relatie tussen Erasmus en onze levens.
Deelname: € 7,50 (leden) / € 10,00 (niet-leden).
Aanmelden via www.bibliotheek.rotterdam.nl/erasmusweek
Zie website voor alle info
https://www.bibliotheek.rotterdam.nl/activiteiten/agenda/evenement/27536-filosofie-en-levenskunst-erasmus-dwarsdenker

Erasmus in Dordrecht

door Paul Seesink (Dordtse Rotterdammert)

Een bekend citaat van Desiderius Erasmus Roterodamus siert sinds 2017 een gevel op de Dordtse Stadswerven. Aan de Werf van Gips bevindt zich in het trasraam van een woning een grote hardstenen gedenkplaat met het adagium van Erasmus “Heel de wereld is mijn vaderland”. Als Rotterdammer met een natuurlijke interesse in deze Rotterdamse schrijver, theoloog en humanist, dringt bij ons het ‘wie, wanneer en waarom?’ op.
Wij bezoeken de eigenaren-bewoners van de woning.

Gevelstenen
Op Werf van Gips 316 lieten Marieke Hoekstra, docent aan Avans Hogeschool en Jasper Meijer, projectdirecteur Nieuw Amphia en bedrijfsmanager Amphia Ziekenhuis, daar hun huis bouwen. Wandelend door de Dordtse binnenstad troffen ze veel gevelstenen aan. Opvallend genoeg altijd op oude gevels. Geïnspireerd daardoor wilden zij een eigentijds steentje bijdragen aan dit oude gebruik. Hun woning kwam gereed in 2017 en is voorzien van een hardstenen trasraam. Een 73 cm hoog plint, als overgang van de geglazuurde bakstenen gevel naar de bestrating. De plint toont nu een 125 cm brede gevelsteen in hetzelfde materiaal.

Citaat
Moeilijk was het om een aansprekend, kort, maar krachtig citaat te vinden. Eerder zochten Marieke en Jasper dat bij uitspraken van Dordtse schrijvers. Uiteraard ook bij Top Naeff. Er werden genoeg citaten gevonden, maar helaas voldeden ze niet aan hun wensen. Daarnaast hadden Engelstalige quotes niet hun voorkeur. Als Rotterdammers kwamen zij uiteindelijk bij de zestiende-eeuwse Erasmus uit. Deze grote schrijver en vertaler had al een lange tijd de belangstelling van Marieke. Het zichtbare bewijs staat op haar wandkast. Een kleine bronzen Erasmus-buste van de bekende Haarlemse beeldhouwer en medailleur Eric Claus *1936.

Voorbeeld
Erasmus verdiepte zicht in andermans standpunten om van hen te leren. Dogmatisme en fundamentalisme wees hij af. Erasmus had ook niets met fanatisme. Hij pleitte voor geweldloos burgerschap. Hij streefde naar de vorming en scholing van echte wereldburgers. Naar mensen die uitgaan van een vrije gedachtewisseling; die kritisch denken en tolerant zijn. Die respect en verantwoordelijkheid tonen voor de medemens en zijn omgeving. Rechtvaardigheid, vrede en geweldloosheid waren Desiderius Erasmus’ idealen. Dit alles, wat wij nu in Nederland, in Europa nodig hebben om tot een leefbare multiculturele samenleving te komen, spreekt Marieke en Jasper aan. Na bijna 600 jaar kan Erasmus iedereen tot voorbeeld zijn.

In steen gebeiteld
Hoewel Erasmus Roterodamus zelfs in zijn ondertekeningen liet blijken een Rotterdammer te zijn, voelde hij zich toch een echte wereldburger. De Dordtse wijk Stadswerven ligt aan een druk waterkruispunt. De stroom van de Beneden Merwede gaat daar over in de Oude Maas en De Noord. Van daaruit is de hele wereld bereikbaar. Ook dat meegewogen kwamen Marieke en Jasper op Erasmus’ uitspraak ‘Heel de wereld is mijn vaderland’; “Quævis terra patria” (Adagio 1193).

In een brief van 1 februari 1523 schreef Erasmus aan de Brugse Humanist en priester Marcus Laurinus: “Me velle civem esse totius mundi, non unius oppidi”; Ik wil burger zijn van de hele wereld, niet van één stad. Hij zag heel Europa als zijn vaderland.

Mogelijk werd deze vertaler van oude handschriften tijdens zijn werk geïnspireerd door de Romeinse filosoof Seneca. Die schreef in zijn brief 28: “Non sumuni angula natus, patria mea totus hic mundus est”; Ik ben niet voor één uithoek geboren, deze hele wereld is mijn vaderland.

Statenbijbel
Dordrecht is onder meer bekend van de Statenbijbel van 1637. Interessant is dat de Statenvertalers werkten met de zgn. ‘Textus receptus’ van Erasmus. Hij publiceerde tussen 1516 en 1535 vijf edities, waarvoor hij veel Griekse handschriften had verzameld. Na jaren studie en vertaalwerk moest de bijbelbiograaf, die ijverde voor kritische bijbellezers, concluderen dat de katholieke bijbel, de Vulgaat, helaas veel fouten en vervalsingen bevatte. Dat werd door Rome niet in dank afgenomen. Op het Concilie van Trente (1545-1563) werden in 1546 onder leiding van paus Paulus III teksten van Erasmus tot verboden lectuur verklaard en de Vulgaat tot maatgevende bijbel uitgeroepen. Erasmus was een dwarsdenker en voor de Rooms-Katholieke Kerk een dwarsligger. Hoewel hij daartegen geprotesteerd zou hebben, wordt deze filoloog nu beschouwd als de voorloper van de reformatie die in 1517 begon met het protest van Maarten Luther tegen de leer van de Rooms-Katholieke Kerk. Misschien zou de Rotterdamse theoloog nu een remonstrant kunnen zijn.

Erasmus in Dordrecht
Dankzij Marieke Hoekstra en Jasper Meijer is, na bijna 500 jaar, Erasmus ook in Dordrecht zichtbaar. Het citaat dat zij kozen is nu niet alleen in neonletters te zien op de gevel van de Rotterdamse Centrale Bibliotheek, maar staat ook voor altijd binnen de oudste stad van het toenmalige graafschap Holland in steen gebeiteld. Dordrecht, dat door authentieke Maasstadbewoners ook wel Rotterdam-Zuid-Zuid wordt genoemd.

De videoreportage is van Paul Seesink is hier te vinden.

De muts van Erasmus past ons allemaal

“Man met boek, in mantel en muts. En dan vooral die muts.” Dit laat Sandra Langereis Desiderius Erasmus over zichzelf zeggen, op het moment dat zij de grote denker sprekend opvoert, in de vuistdikke biografie die zij over de Rotterdamse filosoof heeft geschreven. Erasmus was ruim vijfhonderd jaar geleden een van de eerste geleerden die probeerde te leven van zijn pen. Daartoe bediende hij zich volop van marketing, zoals we dat nu noemen. Onder meer door portretten te laten maken en te verspreiden onder invloedrijke personen. Zoals het bekende portret door Hans Holbein, waarop we Erasmus zien als het ideaaltype van de geleerde.

‘De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde’

Langereis wil ons losrukken van dit zelfgemaakte beeld van Erasmus als een geleerde met innerlijke rust en controle over zijn leven. Zij laat de man achter het beeld zien. De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde. Die altijd op zoek was naar geld, maar toch meer waarde hechtte aan zijn intellectuele onafhankelijkheid. De Europese denker die zijn tijdgenoten wilde leren om zelf te studeren en zelf na te denken, maar verstrikt raakte in de theologische en politieke discussies in zijn tijd. Omdat hij weigerde te kiezen tussen de corrupte katholieke kerk en het dogmatische protestantisme.

Scherpe ironie en bijtende humor

“Wijd model met brede omslag. Diepzwart. Die muts heb ik me echt heel slim toegeëigend”, zo laat Sandra Langereis Erasmus verder vertellen. Het is een vreemde stijlfiguur om het onderwerp van een biografie zo op te voeren, niet in zijn eigen woorden, maar in die van de biografe. Het is niet de enige vrijpostigheid die Langereis zich toestaat. Op de omslag van deze prachtige biografie staat niet het klassieke beeld van Erasmus, maar een recent portret door Neel Korteweg, waarin we Erasmus zien als een mooie jongeman in klaprozenhemd. Het enige herkenbare is de muts, maar dat is ook voldoende.

De AdagiaNovum Instrumentum en vooral Lof der Zotheid (1511), het waren ware bestsellers. De laatste is een bijtende satire waarin Erasmus iedereen met macht en aanzien genadeloos op de hak nam en wilde onderzoeken hoe je de waarheid kon vertellen met een grap. Gehuld in de mantel van Vrouwe dwaasheid voedde de filosoof zijn lezers op in de regels van het literaire spel, waarin je de dwaasheid kon opvoeren om te vertellen wat elders niet mocht worden gezegd. Langereis noemt Erasmus zelfs de ‘oervader van het Nederlandse cabaret’. Met scherpe ironie en bijtende humor kon volgens hem de waarheid worden verteld.

Erasmus als een ideaalbeeld

Ik voel me wel wat bezwaard om alle Erasmianen de lijvige biografie van Sandra Langereis aan te raden – we zijn allemaal druk en hebben weinig tijd. Maar toch doe ik het, omdat het leven en werk van onze naamgever ons nog altijd kunnen inspireren. In een tijd waarin we moeten nadenken over de positie van de universiteit in de samenleving. Over het doen van onderzoek in opdracht en tegelijk het behoud van de academische onafhankelijkheid. De discussie of de universiteit een vrijplaats zou moeten zijn waar alle    opvattingen kunnen worden verkondigd, of dat er ook waarden zijn die de academische vrijheid beperken.

‘Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen’

Zoals Erasmus in Lof der Zotheid Vrouwe dwaasheid opvoert om te spreken over de dwaasheid, zo voert Sandra Langereis de literaire figuur van ‘Erasmus’ op om hem te laten spreken over de ‘ware’ Erasmus. Die moet huilen om het portret van Neel Korteweg, over zichzelf als mooie jongeman in klaprozenhemd: “Ik ben het wel. Maar ik was Erasmus nog niet. Ik draag alvast mijn muts.” Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen. Een mooi streven. De muts van Erasmus past ons allemaal.

prof. dr Peter van den Dungen (onder meer 25 jaar lang coördinator van het Internationale Netwerk Musea voor Vrede)

Erasmus dwarsdenker wordt uitgegeven door Uitgever De Bezige Bij

ISBN 9789403120317 –  784 pagina’s   /   Prijs € 39,99 / e-book € 13,99

Kamerlid Ronald van Raak stapt met Erasmus in de hand over van Den Haag naar Woudestein

Na 21 jaar keert SP-Kamerlid Ronald van Raak terug naar zijn alma mater. Hij wordt hoogleraar Erasmiaanse waarden bij de Erasmus School of Philosophy. Dinsdag nam hij afscheid van de Tweede Kamer.

Ronald van Raak nam dinsdag afscheid van de Tweede Kamer, waar hij vijftien jaar lid was van de SP-fractie. Hij wordt bijzonder hoogleraar Erasmiaanse waarden bij de Erasmus School of Philosophy (ESPhil). Als langstzittend vertrekkend Kamerlid mocht hij de Kamer toespreken, daarbij had hij een portret van Erasmus in de hand. “Beelden die van je gemaakt worden, moet je niet te serieus nemen.”

Lees verder op erasmusmagazine.nl.

10e Lof der Zotheidspeld voor Dick Couvée

Het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam , heeft de 10e Lof der Zotheidspeld toegekend aan Dick Couvée, dominee van de Pauluskerk. De uitreiking van de speld die gewoonlijk plaatsvindt op 28 oktober, de verjaardag van Erasmus, is in verband met de Covid-19 maatregelen naar dit jaar verplaatst.

Het werk van Dick Couvée wordt gekenmerkt door een uitzonderlijke combinatie van barmhartigheid en waardigheid. Met een beperkt aantal beroepskrachten en honderden vrijwilligers voorziet de Pauluskerk onder zijn leiding in het centrum van Rotterdam daklozen, drugsverslaafden en illegale vluchtelingen van opvang en hulp. Terwijl mensen zo tot rust kunnen komen en hun ergste noden worden gelenigd, biedt de Pauluskerk talloze activiteiten om levenskracht te versterken.

Het Comité Erasmus reikt de Lof der Zotheidspeld jaarlijks uit aan een Rotterdammer die zich in de geest van Erasmus heeft ingezet voor de samenleving en een lans heeft gebroken voor tolerantie, onderwijs en satire. Sinds 2011 hebben de volgende personen de onderscheiding ontvangen:

2011 Gyz la Rivière
2012 Arie van der Krogt
2013 Manuel Kneepkens
2014 Inez Weski
2015 Loes Luca
2016 Henk Oosterling
2017 Carrie Jansen
2018 Hugo Borst
2019 Fidan Ekiz​
2020 Dick Couvée

Voor meer informatie over de toekenning van deze 10e Lof der Zotheidspeld kunt u contact opnemen met Mw. Irene Smit, van het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam, tel. 06 – 1318 4361, e-mail: ireneacsmit@gmail.com