Rotterdam, Stad van Erasmus



Markering geboortehuis Erasmus onthuld
Op het Grotekerkplein te Rotterdam, rechts naast de Laurenskerk, heeft burgemeester Aboutalebeb op 28 oktober de markering onthuld van het geboortehuis van Erasmus. De onthulling viel samen met de viering van de 550e geboortedag van Erasmus.


Foto’s: Annemarie Ros

-------------------------------------------------------------------------------------

Bloemen voor Erasmus
Op donderdag 27 oktober plaatsten de Vrienden van de Stichting Erasmushuis Rotterdam een bloemstuk op de namaak sokkel naast de Markthal, met als afzender “Ter ere van Desiderius Erasmus, 550 jaar geleden in Rotterdam geboren.” Op de bloempot staat een uitspraak van Erasmus (uit zijn Lof der Zotheid): Wat is dwazer dan in brons vereeuwigd op de markt te willen pronken. En dat is juist hèm overkomen: van 1622 tot 1940 stond zijn bronzen standbeeld daar (op de voormalige Groote Markt) te pronken! Meer info hier.




-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmusprijs 2016 aan Dame Antonia Susan Byatt (UK)

De Erasmusprijs wordt jaarlijks toegekend aan een persoon of instelling die een buitengewone bijdrage heeft geleverd op het gebied van de geesteswetenschappen en de kunsten, in Europa en daarbuiten. De Erasmusprijs bestaat uit een bedrag van € 150.000.

Het is een bekronende prijs voor geleverde prestaties. De nadruk ligt op tolerantie, culturele veelvormigheid en ondogmatisch, kritisch denken – humanistische waarden die tot uitdrukking komen in de keuze van de prijswinnaars. De Erasmusprijs wordt jaarlijks toegekend door het bestuur van de Stichting Praemium Erasmianum. Zijne Majesteit de Koning is Regent van de Stichting.



De Stichting Praemium Erasmianum heeft de Erasmusprijs 2016 toegekend aan de Britse schrijfster Dame Antonia Susan Byatt (1936). Zij ontvangt de prijs voor haar bevlogen bijdrage aan het genre ‘Life Writing’, een actueel onderwerp binnen de literatuur dat historische romans, biografieën en autobiografieën omvat. De jury noemt A.S. Byatt een geboren verhalenverteller met een scherp oog voor maatschappelijke verhoudingen. Byatt schreef tientallen (historische) romans, biografieën, korte verhalen en kritische essays. In haar omvangrijke oeuvre koppelt zij grote eruditie aan tomeloos schrijfplezier en verbeeldingskracht. Haar werk is grensoverschrijdend in stijl en inhoud. Zij gebruikt uiteenlopende genres, literaire vormen en onderwerpen. Byatt dompelt de lezer onder in de geschiedenis van het Europese denken. Daarbij neemt zij de grote vragen over wetenschap, historie en identiteit als uitgangspunt.

Tot haar thema’s behoren: de invloed van kunst op het leven, magie en werkelijkheid, en het conflict tussen ambitie en gezin. Haar oeuvre wordt bevolkt door kunstenaars en wetenschappers, maar ook door sprookjes en mythen. Veel van haar romans, zoals ‘The Biographer’s Tale’ of ‘Possession’, gaan over het schrijven van een biografie of over het doen van onderzoek. Zo heeft zij het genre van ‘Life Writing’ op eigenzinnige wijze opnieuw vormgegeven. Tot haar bekendste werken behoren ‘Possession’ (Nederlandse vertaling: ‘Obsessie’); korteverhalenbundels als ‘Sugar and other Stories’; en de roman ‘The Children’s Book’.

Eerder kreeg A.S. Byatt verschillende eredoctoraten, waaronder van de Universiteit Leiden (2010). Wereldwijd ontving zij literaire prijzen, zoals de Booker Prize in 1990. In eigen land ontving zij een Koninklijke onderscheiding en in Frankrijk werd haar in 2003 de ordeChevalier de l’Ordre des Arts et des Lettres opgespeld.

Naar aanleiding van de toekenning van de Erasmusprijs zal in 2016 een gevarieerd activiteitenprogramma rond A.S. Byatt en het thema ‘Life Writing' worden georganiseerd.

De prijs wordt in december uitgereikt (alleen voor genodigden).

-------------------------------------------------------------------------------------

Weer 3.500 kinderen hebben Erasmus leren kennen
Het project “Erasmus voor de klas” met het Erasmiaans gymnasium, was voor de achtste keer een groot succes. Op donderdag 27 oktober gingen eersteklassers weer terug naar hun basisschool om daar aan de leerlingen van de groepen 8 uit te leggen waarom het belangrijk is dat zij zich in de ideeën van Erasmus gaan verdiepen. Het betrof dit jaar 210 leerlingen van 104 basisscholen in en rond Rotterdam, tot in Berkenwoude en Rijswijk toe. Dit jaar kregen zij Erasmusspellen mee om op de scholen achter te laten, zodat de kinderen van de groepen 8 dit met elkaar op school kunnen spelen. Hier volgen een power point presentatie, de tekst van een presentatie en een verslag van enkele eersteklassers van het gymnasium.

-------------------------------------------------------------------------------------

Bazel + Rotterdam: ERASMUS 2.0
Gymnasiasten uit Bazel en Rotterdam buigen zich over notities van Erasmus

In het kader van het Erasmusjaar 2016 heeft het Erasmiaans Gymnasium contact gezocht met het Bazelse Gymnasium Am Münsterplatz om een scholenuitwisseling te organiseren. Uitgangspunt was de leerlingen vertrouwd te maken met de denk- en werkwijze van Erasmus, de humanist die de twee steden met elkaar verbindt. Dit leidde tot het project Erasmus 2.0. In april kwamen hiervoor 13 leerlingen uit Bazel naar Rotterdam en eind augustus reisden 10 Erasmianen voor een tegenbezoek af naar Bazel. Sabine Accensi, docent Duits op het Erasmiaans gymnasium, doet verslag.

Erasmus 2.0
Dit jaar is het 500 jaar geleden dat Erasmus naar Bazel kwam om daar zijn Latijnse vertaling van het Nieuwe Testament te laten publiceren. Erasmus baseerde zijn vertaling niet op de toen gangbare Latijnse vertalingen maar op Griekse bronteksten. Hij ging letterlijk ad fontes (terug naar de bron). Het resultaat maakte veel kritische reacties los binnen de gevestigde orde, met name binnen de kerk. In de aantekeningen die hij tijdens het vertalen maakte, de zogenaamde annotationes, geeft hij inzicht in en uitleg over zijn werk- en denkwijze. De humanist verdedigt hiermee zijn vertaling en zijn manier van denken. Tijdens het project Erasmus 2.0 hebben de leerlingen een aantal tot nu onvertaalde annotationes in het Nederlands respectievelijk in het Duits vertaald en onderzocht.

Tijdens de eerste ontmoeting in Rotterdam hebben de leerlingen in workshops elkaars vertalingen in tweetallen vergeleken en besproken. Bijzonderheden en conclusies werden plenair gepresenteerd. De leerlingen constateerden met name dat vertalen nooit helemaal letterlijk mogelijk is en dat een bepaalde woordkeuze gelijk een interpretatie kan betekenen. Erasmus zoekt telkens weer naar woorden die het dichtst bij de oorspronkelijke teksten passen, ook als hij daarmee afwijkt van heersende opvattingen. Op 2 september jl. mochten de leerlingen de resultaten van hun onderzoek op de Schweizerische Lateintag in Bazel presenteren, waar gymnasiasten uit heel Zwitserland te gast waren.

Naast de vertaalworkshop bestond het programma zowel in Rotterdam als in Bazel uit verschillende activiteiten rond het thema Erasmus. Zo volgde na de ontvangst op het Rotterdamse stadhuis een Erasmus-wandeling onder leiding van onze leerlingen richting bibliotheek. Daar werden verschillende manuscripten uit de Erasmus-collectie getoond.

Ook in Bazel werd de groep feestelijk op het stadhuis ontvangen. Vervolgens waren een Erasmus-wandeling en een bezoek aan het papier- en boekdrukmuseum gepland. Verder werden de leerlingen rondgeleid door de Erasmustentoonstelling van het Historische Museum en door de Erasmus-collectie van de Universiteit Bazel.

Ondanks het intensieve programma bleef er genoeg tijd voor ontspanning. In Rotterdam fietsten de leerlingen samen door de stad, bezochten de markthal en maakten een rondvaart met de Spido. In Bazel speelde het informele programma zich gezien de zomerse temperaturen vooral langs en in (!) de Rijn af.

De leerlingen en begeleidende docenten van de twee scholen hebben Erasmus 2.0 als een geslaagd en leerzaam project ervaren. De komende weken zal dan ook aan weerszijde bekeken worden wat de mogelijkheden zijn voor een vervolg van deze uitwisseling. Het zou mooi zijn als de leerlingen van de twee gymnasia, in lijn met de idealen van Erasmus, over de grenzen heen met elkaar in gesprek kunnen blijven.



-------------------------------------------------------------------------------------

Opening Erasmus Experience door Koning Willem- Alexander

Op woensdag 28 september opende koning Willem-Alexander de ‘Erasmus Experience’ in de Rotterdamse Bibliotheek. Dit is een interactieve tentoonstelling over het wereldberoemde gedachtegoed van de Rotterdammer der Rotterdammers. Voor deze permanente, interactieve tentoonstelling vormt de collectie met ruim vijfduizend werken van de Rotterdamse humanist, priester en sociale criticaster Desiderius Erasmus de basis. Jong en oud kunnen tijdens de tentoonstelling hun mening over taal, religie, gedrag en humor aanscherpen aan de hand van Erasmus’ stellingen die vijf eeuwen geleden werden opgesteld maar nog steeds zeer actueel zijn.

Wie de tentoonstelling in Bibliotheek Rotterdam bezoekt, ervaart hoe bijzonder het werk en leven van Desiderius Erasmus (1466-1536) eigenlijk is. De bibliotheek beheert een enorme erfgoedcollectie van dertigduizend werken, waarvan ruim vijfduizend werken van Erasmus zijn. Deze vormen de basis van de fonkelnieuwe interactieve Erasmus Experience. Aan de hand van een speciaal polsbandje gaan bezoekers met Erasmus het gesprek aan over thema’s als geloof, gedrag en taal. Erasmus vond het belangrijk dat iedereen een mening had en dat deze meningen naast elkaar konden bestaan.

“Iedereen heeft weleens van Erasmus gehoord, maar weinigen weten eigenlijk wie hij was en wat hij in het leven belangrijk vond”, vertelt Djounie Anton, projectleider Erasmus Experience. “Door middel van verschillende technologische snufjes die in de interactieve tentoonstelling zijn verwerkt, hebben we Erasmus’ werk naar de 21e eeuw gehaald en kan iedere bezoeker van de bibliotheek met hem ‘spreken’. Opvallend is dat Erasmus’ gedachtegoed na meer dan vijfhonderd jaar nog steeds actueel is.”

De permanente interactieve tentoonstelling is vanaf woensdagmiddag 28 september voor iedereen gratis toegankelijk op de derde etage van Bibliotheek Rotterdam aan de Hoogstraat 110 in Rotterdam.




-------------------------------------------------------------------------------------

35 Erasmus-banieren op de Boompjeskade
Op woensdag 12 oktober zijn bij de Vlaggenparade aan de Boompjes (nabij oorlogsmonument De Boeg) 35 banieren met een spreuk van Erasmus gehezen. 34 banieren zijn qua vorm en grootte een voortzetting van de bestaande Vlaggenparade. De 35e, die hoger reikt dan alle andere, werd speciaal onthuld.

Aan de 34 baniermasten wapperen vijf verschillende spreuken, citaten en spreekwoorden van Erasmus:
1. De belangrijkste voorwaarde voor geluk is dat je wilt zijn wat je bent.
2. Ruimte scheidt de lichamen niet de geesten.
3. Jonge mensen zijn de hoop van een land.
4. Z’n eigen overtuiging eren zonder die van een ander te beledigen.
5. Heel de wereld is mijn vaderland.





De 35 Erasmusvlaggen benadrukken het feestelijke karakter van de Erasmusweek. De banieren zijn ontworpen door de Rotterdamse kunstproducent Mothership, dat kunstprojecten in de openbare ruimte begeleidt en produceert. Voor de teksten op de banieren is gebruik gemaakt van het speciale Erasmusfont (dat ook in Bazel wordt gebruikt).

De Vlaggenparade langs de Boompjeskade, vanaf 'de Boeg' aan de voet van de Erasmusbrug tot de verlengde Willemsbrug, is in 2015 grondig gerenoveerd om promotie van evenementen aan de Boompjes en Maasboulevard aantrekkelijker te maken. Met de vlaggen aan de baniermasten wordt iedere maand een bepaald cultureel, sportief of maatschappelijk evenement onder de aandacht gebracht.

-------------------------------------------------------------------------------------

Meer spreuken van Erasmus in Rotterdam

In het café van Bibliotheek Rotterdam aan de Hoogstraat is op twee kolommen een spreuk van Erasmus aangebracht.


Wat een mooie plaats voor deze spreuk die een duidelijke relatie met de bibliotheek heeft.

Het lettertype onderscheidt zich echter van het gemeentelijke initiatief om Erasmus via spreuken meer zichtbaar te maken in Rotterdam. Zoals de gemeente in Bazel zich ook voorgenomen heeft om te doen, en wel in het lettertype Erasmus font. Navraag leerde dat deze spreuk een initiatief is van de directie van het bedrijf dat een aantal bibliotheekcafé’s (waaronder dat aan de Hoogstraat) exploiteert.

Wat een mooi particulier gebaar nu er op diverse plaatsen in de binnenstad al enkele spreuken van Erasmus te vinden zijn. Een actie die duidelijk navolging verdient!!

-------------------------------------------------------------------------------------


Erasmusjaar in Basel


In Basel/Zwitserland is de uitgave in 1516 van het door Erasmus bewerkte Nieuwe Testament uitbundig herdacht, onder andere met een aantal tentoonstellingen. De volgens René van der Schans (vriend van de stichting Erasmushuis) voornaamste stond in de Monsterkerk, waar Erasmus ook begraven is. Reden voor hem om een paar dagen in Basel op bezoek te gaan. Een fotoverslag van dit bezoek vindt u hier.

-------------------------------------------------------------------------------------


Tekst op sokkel Erasmus weer verguld

Het beeld van Erasmus, het oudste standbeeld van ons land, stamt uit 1622. Op twee zijden van de betonnen sokkel, waar het beeld op staat, staan prachtige teksten, ook uit 1622.

Tekst op sokkel / achterkant

Desiderius Erasmus
Geboren tot Rotterdam dan 28 octob. 1467.
Gestorven tot Bazel den 12 iulii 1536.
Met een houten pronk-beeld vereert 1549.
In een blauwarduin steenen verwisselt 1557.
Tselve van de spaniaarden ternedergeworpen 1572.
Sedert wederom in stand gebracht:
Eiindeliik van koper afgegoten en opgerecht 1622.
Om het bouw-vallig brug-gewelf
En breuk der voer-stut afgenomen 1674.
Is aldus herstelt 1677.
Als borgemeesteren waren
Balthasar Vebeecq. Dominicus Roosmalen.
Iacob de Brauw. Pieter de Mey.
Fabriicqmeesteren: Leon van Naarssen Barthol’ van den Veldt.

Tekst op sokkel / rechterkant

Hier rees die grote zon, en ging te Bazel onder:
De riiks stad eer’ en vier’ dien heilig in zijn graf:
Dit tweede leven geeft die ’t eerste leven gaf:
Maar ’t licht der talen, ’t zout der zeden.
’t Heerlijk wonder,
Waar met de liefde, en vrede, en God geleertheid praalt,
Word met geen graf geeerd, noch met geen beeld betaalt:
Dies moet hier ’t lucht gewelf ERASMUS over dekken,
Nadien geen mind’re plaats zijn tempel kan verstrekken.


Letters beeld Erasmus weer goud geschilderd
De teksten waren de laatste tijd moeilijk te lezen want het bladgoud van de letters was afgesleten. In juni zijn de letters weer voorzien van een laagje bladgoud. Specialist Arie Weeda is hier ruim twee weken op het Grotekerkplein mee bezig geweest.

Arie Weeda komt uit Ameide en heeft als een van de weinigen in ons land ervaring met de verwerking van bladgoud op beelden. Zo restaureerde hij in het verleden de plafonds van paleis Noordeinde en het beeld van Michiel de Ruijter.

De afgelopen weken kreeg Weeda veel reacties van zowel Rotterdammers als toeristen, tot uit Japan. Veel passanten zeiden dat ze het op prijs stellen dat de teksten op de sokkel van Erasmus weer goed te lezen zijn.

-------------------------------------------------------------------------------------

Een hippe Erasmus?
Vijf derdejaars studenten van de opleiding Leisure Management aan de Willem de Kooning Academie zochten een opdrachtgever voor wie zij een innovatief concept wilden ontwikkelen door middel van onderzoek en conceptueel denken. Voor dit project ‘Leisure in vision’ kwamen zij er al snel achter dat hun interesses uitgaan naar de authenticiteit en identiteit van de stad Rotterdam. Na allerlei websites bezocht te hebben, kwamen zij bij onze website terecht. Daar vonden zij een connectie met onze stichting, omdat zij erg geïnspireerd raakten door de spreuken van Erasmus die bij het Centraal Station en Eendrachtsplein te vinden zijn. Zij vinden dat het oude Rotterdam niet goed zichtbaar is in het nieuwe, innovatieve Rotterdam. Deze historische gelaagdheid willen zij met hun Erasmusproject letterlijk boven water halen. Daarnaast willen zij met hun project ook concepten/problemen/wensen van onze kant ontwikkelen.

10 jaar geleden hebben zes studenten van de Hogeschool R’dam het winkelende publiek in de Koopgoot geënquêteerd. Dit was onderdeel van hun eindexamenproject “Een Erasmushuis in Rotterdam”. Hieruit bleek dat 90 % van de ondervraagden niet wist wie Erasmus was. Van de 10% die zei dat wel te weten, dacht 5 % dat hij de ontwerper van de Erasmusbrug was. Slechts 5% kon vertellen dat hij iets met vroeger, met filosofie, met humanisme, met wetenschap e.d. te maken had.

Het leek ons interessant om nu wederom te enquêteren om te weten te komen of onze inspanningen van de afgelopen 10 jaar geleid hebben tot een grotere bekendheid van Erasmus in Rotterdam. Dat vonden de vijf studenten ook. Maar na enkele gesprekken bleek dat een enquête een beetje mager was.

Het project bestaat nu uit de volgende ideeën/voorstellen:

1. Vergroten van de bekendheid/bewustwording van Erasmus middels een innovatief ontwerp “effe Erasmus bellen” dat op allerlei markante plekken en op festivals verricht kan worden.

2. Hier worden straatinterviews met “de Rotterdammers” aan gekoppeld, op plekken waar Erasmus zichtbaar is. Deze leiden tot een filmpje met gedachten van die Rotterdammers over Erasmus.

3. Daarnaast gaan zij enkele adagia ‘ver-hippen’, wat leidt tot een adagia-analyse die voor het vergroten van de bekendheid van Erasmus gebruikt kan worden.

Op 6 juli zullen de studenten dit project op de academie presenteren, middels een prototype van het concept “effe Erasmus bellen”, waarna het project aan onze stichting wordt overgedragen ter uitvoering --- al of niet met behulp van de vijf studenten.

aanvulling 25 augustus


De 5 studenten van de Willem de Kooning academie met hun opdrachtgeefster mw Gré Ploeg van de Stg Erasmushuis R’dam.

De presentatie op 6 juli bestond uit een conceptplan ‘Effe Erasmus bellen’ en een onderzoeksverslag. In het conceptplan hebben de studenten de oplossing voor het probleem dat Erasmus zo weinig be-kend is in Rotterdam, vanuit ‘de gouden cirkel methode’ benaderd:
WAAROM? Wij geloven in de kracht van Erasmus als icoon voor Rotterdam. Wij zijn ervan overtuigd dat zijn mentaliteit van waarde is voor de mentaliteit van de Rotterdammer van nu.
HOE? Erasmus terugbrengen in de stad op een toegankelijke manier, met een vleugje humor.
WAT? ”effe Erasmus bellen”.

Vervolgens zijn deze drie stellingen uitgebreid beschreven, in hoofdstukken als Trends en ont-wikkeling, de vorm (een telefooncel die door de binnenstad reist), de stakeholders, eventuele sponso-ren, marketing en communicatie (o.a. een documentaire met straatinterviews) en de doelstelling:
Bekendheid genereren van Erasmus bij ‘de Rotterdammer’ en zijn gedachtegoed overbrengen.
Het onderzoeksverslag bevat een probleemanalyse, een theoretisch kader (o.a. een SWOT-analyse =/ sterke en zwakke punten), de methode van onderzoek, interne en externe analyse en de resultaten van het e.e.a.

Eind augustus vindt een gesprek plaats met een docente van de minor Kunst & cultuur management van de academie, om het project naar een hoger level te brengen. Wellicht met dezelfde 5 studenten.

-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmus in 1956
Vorige maand schonk een attente Rotterdamse ons een ingelijste ansichtkaart van de Coolsingel uit 1956. Het standbeeld van Erasmus staat daar prominent op, destijds voor de toenmalige HBU (nu Deutsche bank). Dit gebouw is niet op de foto te zien. Het gebouw met de rij zonneschermen is het voormalige gebouw van C&A. Vervolgens zien we het Beursgebouw en het stadhuis. In 1964 moest Erasmus’ beeld wijken voor de aanleg van de metro en staat sindsdien dus op het Grotekerkplein.



-------------------------------------------------------------------------------------

De knipoog van Erasmus

Onlangs is een alleraardigst kinderboekje over Erasmus verschenen. Het is ‘een zilveren boekje’ in de serie Hollandse Helden van uitgeverij Rubenstein te Amsterdam. Schrijver Ton van Reen maakt via een basisschool-leerlinge op begrijpelijke wijze duidelijk wat Erasmus dacht en deed en in welke tijd hij leefde. De fraaie illustraties zijn van Emanuel Wiemans. Een mooi boekje! De prijs is € 4,95 is is te bestellen via
hollandseheldenboekjes.nl


-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmus-stadswandeling

Als onderdeel van de stadswandelingenserie Iconen van Rotterdam is een Erasmuswandeling gemaakt. Hij is (helaas alleen) beschikbaar voor smartphones (i-phone en Android), niet voor tablets. Op RotterdamRoutes is hij gratis te downloaden.

-------------------------------------------------------------------------------------

Waar stond Erasmus precies?

De Stichting Erasmushuis R'dam wil van Rotterdam weer de Stad van Erasmus maken, een stad waarin Erasmus op allerlei plaatsen en manieren zichtbaar is. Daartoe hebben we op 31 maart j.l. een manifestatie georganiseerd waarbij zowel de oude plek van het standbeeld van Erasmus als de ‘Erasmuslijn’ door zo’n 200 eerstejaars van het Erasmiaans gymnasium in levende lijve zichtbaar werd gemaakt.

Het bronzen standbeeld van Erasmus stond van 1622 tot 1940 op de toenmalige Groote Markt.


Op 31 maart vorig jaar hebben wij de exacte locatie van deze historisch belangrijke plek laten uitrekenen. Meer info hier.

Ook hebben wij toen een namaaksokkel geplaatst om aandacht op deze plaats te vestigen en medewerking te werven voor een permanente markering.

Dat is gelukt: Roterodanum heeft inmiddels besloten een permanente markering van deze plek op hun agenda te plaatsen. Dit speelt uiteindelijk pas eind 2018/eind 2019 wanneer de nieuwbouw genaamd Rotta Nova (winkels en woningen) aan de Hoogstraat tegenover de Markthal zal zijn opgeleverd en de ruimte tussen dat gebouw en de Markthal (nu een ligweide) definitief zal worden ingericht.

De namaaksokkel was echter door storm en slagregens dermate beschadigd, dat we hem op 26 september hebben vervangen door een ‘nieuwe’ namaak. Dit is wederom een tijdelijke markering van deze belangrijke Erasmusplek.

-------------------------------------------------------------------------------------