Rotterdam, Stad van Erasmus


Erasmusweek 2017

Op het Erasmus monument naast de Laurenskerk ontbreekt de vermelding dat het monument geplaatst is als markering van de plek waar Erasmus in 1466 geboren is. Die geboorte vond plaats in het café van zijn grootmoeder aan de Wijde Kerksteeg (nu achterdeel van winkel Xenos aan de Hoogstraat).

Ter ere van de Erasmusweek (22 t/m 29 oktober j.l.) heeft René van der Schans, vriend van de Stichting Erasmushuis Rotterdam, een tekst achter het monument geplaatst die dit wel aangeeft. Deze tekst werd in 1549 op het geboortehuis geplaatst toen Philips de 2e (destijds Koning van Spanje) bij een bezoek aan Rotterdam had laten weten dat hij het geboortehuis van de beroemde Erasmus wilde bezoeken.





-------------------------------------------------------------------------------------


Boeket voor Erasmus

Om de 551e verjaardag van Erasmus te vieren, heeft de Stichting Erasmushuis Rotterdam weer een boeket op de sokkel naast de Markthal geplaatst. Op deze locatie stond het standbeeld van Erasmus van 1622 tot in de Tweede Wereldoorlog. Toen de nazi’s al het ijzer, brons e.a. metalen gingen verzamelen voor hun munitiefabrieken in Duitsland, is het beeld in de tuin van museum Boymans van Beuningen begraven.
Na de oorlog werd het beeld eerst voor de toenmalige HBU geplaatst (op de Coolsingel nabij het Churchillplein). In 1965 moest het daar wijken voor de aanleg van de metro. Sindsdien prijkt het standbeeld op het Grotekerkplein, voor de Laurenskerk.



-------------------------------------------------------------------------------------


Uitreiking Lof der Zotheid speld

Nadat Carrie Jansen op 27 oktober j.l., in de Burgerzaal van het stadhuis, de Lof der Zotheidsspeld ontving, was één van haar belangwekkendste stellingen dat 1 procent van het budget voor Defensie besteed zou moeten worden aan vredesonderwijs op de basisscholen. Daar moet iedereen zich toch hard voor willen maken! In de komende weken worden de teksten van de diverse lezingen in de Erasmusweek (22 t/m 29 oktober) verzameld.
Binnenkort vindt u ze op deze website.

-------------------------------------------------------------------------------------


Erasmus, de Bergrede en de Vrede

“Het echte geluk is voor mensen die vrede sluiten.
Want zij zullen kinderen van God genoemd worden.”


Dit is een uitspraak in de Bergrede, uit het evangelie naar Matteüs 5:9, in de bewoordingen van de Bijbel in de Gewone Taal. In 1522 heeft Erasmus een parafrase, een hertaling met toelichting, over dit evangelie geschreven, in het Latijn. Dit werk is later, onder meer in 1594, in het Nederlands vertaald en daarna herhaaldelijk opnieuw uitgegeven. Ter gelegenheid van de Erasmusweek 2017 met als thema “vrede” (en geluk) is van een in 1660 in Rotterdam verschenen herdruk een digitale bewerking gemaakt, met een ingeleide en een uitgeleide, totaal 160 pagina’s plus een omslag. Op de achtergrond staat de vraag hoe de relatie is tussen Erasmus’ geloof (en dat van een christen in het algemeen) en diens maatschappelijke opvattingen. U kunt deze bewerking, die in een zeer kleine oplage ook in boekvorm buiten de handel wordt verspreid, hier als pdf-bestand in hoge kwaliteit laden.


In deze publicatie wordt ook verwezen naar een werk van Maarten Luther uit 1523: “Van wereldlijke overheid, in hoeverre men haar gehoorzaamheid verschuldigd is”. Ook daarvan is een digitale versie gemaakt, hier te downloaden.

-------------------------------------------------------------------------------------

Nieuw beeld van Erasmus

In de tuin van het Schielandshuis is op 22 juni een 3D geprint beeld van Erasmus onthuld. Met de plaatsing van het beeld tegenover het kantoor van Rotterdam Tourist Information aan de Coolsingel hoopt Rotterdam Partners (voorheen VVV) de verbondenheid van Erasmus met de stad verder uit te dragen. Het 3D geprinte standbeeld staat symbool voor de innovatieve kracht van Rotterdam en de vernieuwer die Erasmus was.


Het beeld is een replica van het standbeeld dat nu op het Grotekerkplein staat, maar dat van 1945 tot 1963 op het plein voor het Schielandshuis stond.

-------------------------------------------------------------------------------------

Boek “Steden van Erasmus”

Op 7 juni jl. is in Bibliotheek Rotterdam het boek Steden van Erasmus, de opmerkelijke rol van Rot-terdam en Gouda in de Nederlandse Opstand gepresenteerd. Deze opstand vond plaats in de 16e eeuw. Aan de hand van historische feiten laat Feico Houweling zien hoe er in de Noordelijke Neder-landen werd omgegaan met godsdienst en tolerantie voordat het calvinisme kwam. Zijn conclusie: de werkelijke rol van steden als Rotterdam en Gouda is uit de Nederlandse geschiedenisboeken verdwenen. Het eerste exemplaar werd overhandigd aan Theo Kemperman, directeur van de Stichting Bibliotheek Rotterdam.

Dit boek is nr.197 in de reeks Historische Publicaties Roterodamum. Bij Donner te koop voor € 17,95 en is te bestellen via bol.com.

-------------------------------------------------------------------------------------

Op zoek naar Erasmus

550 jaar na de geboorte van Desiderius Erasmus reisde EM-verslaggever en IBCoM-student Job Zomerplaag in de maanden mei en juni van dit jaar in Erasmus’ voetsporen door Europa. In het EM (Erasmus Magazine, een uitgave van de Erasmus Universiteit Rotterdam) waren Job’s omzwervingen te lezen in de verhalenserie ‘Op zoek naar Erasmus’, een zoektocht in het Europa van nu met Erasmus als een reisgids.


“Vanaf het moment dat ik naar Rotterdam verhuisde, kom ik de naam Erasmus vrijwel dagelijks tegen. Maar wat ik als 20-jarige student nou zou kunnen hebben aan de ideeën van een dode denker? Ik had geen flauw idee. Maar nu, na een reis langs twaalf steden waar Erasmus ooit heeft rondgelopen, heb ik hem gevonden. En wel in tientallen stukjes, die als verhalen verspreid liggen over het Europese continent.”

In ‘Op zoek naar Erasmus’ volgt u deze reis van Job in de geest van Erasmus, waarin hij dwars door landsgrenzen en sociale lagen heen dendert, zo nu en dan op zoek naar een confrontatie, maar bovenal op zoek naar de dialoog.

Zijn zoektocht naar Erasmus in Europa voerde hem langs de pro-Europese universiteitsbubbel van Cambridge, het Parijse hoofdkwartier van het extreemrechtse Front National, een door vluchtelingen gekraakt Olympisch dorp in Turijn en het Romeinse appartement van de 82-jarige ‘Mamma Erasmus’.

De 'Erasmusroute' die Job Zomerplaag maakte.

Hier zijn eerste verhaal: de proloog.

Van bastaardzoon tot wereldberoemd denker
In 1466, 1467 of 1469 – de historici worden het maar niet eens – begint een leven dat leest als een middeleeuws jongensboek. Een verhaal dat start in een nietszeggend stadje aan de Maas, waar Desiderius Erasmus wordt geboren als zoon van een ongetrouwde moeder en een priester.

Wat niemand dan kan vermoeden, is dat deze Rotterdamse bastaardzoon zal uitgroeien tot een van de belangrijkste denkers uit zijn tijd. Erasmus is een pacifist in tijden van oorlog, een dromer in tijden van wanhoop. Vaak controversieel, altijd op zoek naar de confrontatie met tijdgenoten, maar bovenal iemand die de samenleving een spiegel voorhoudt, en mensen aan het denken zet. Hoewel hij rusteloos door Europa trekt, blijft hij zijn geboortestad Rotterdam altijd trouw. Want overal waar hij staat en gaat, noemt hij zichzelf Desiderius Erasmus van Rotterdam.

De rest van de proloogtekst plus het verslag van zijn reis vindt hier

-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmus, de uitvinder van de ironie

Vorige maand stond in HUMAN, een uitgave van het Humanistisch Verbond en omroep HUMAN, een interessant artikel over Erasmus, als uitvinder van de ironie. Deze tekst, van Bas Nabers, paste in een tv-collegereeks Durf te denken, die te vinden is op de site human.nl/durf-te-denken/erasmus. Op deze site blijkt dat deze reeks liep in 2011. Omdat het artikel nog steeds interessant en vooral nu relevant is, wordt het hier alsnog geplaatst.

Satiricus, strijder voor het vrije woord, filosoof, literator, kerkhervormer en kosmopoliet, wat was ERASMUS eigenlijk niet? In een tijd van religieuze oorlogen bestreed hij met ironie en humor koningen, kerkvaders, dikdoeners en boekenwurmen. Hij spaarde niemand, ook zichzelf niet.

“Niets is lager dan te censureren wat men niet begrijpt.” Toen humanist Desiderius Erasmus deze woorden opschreef, wist hij nog niet dat al zijn werk zou worden verboden. Kort na zijn dood verketterde de katholieke kerk zijn oeuvre als een verzameling leugens. De Reformatie was sinds 1517 in volle gang en had de kerk in stukken gebroken. In een sfeer van godsdiensttwisten, groeiend fanatisme en bombastische waarheidsclaims zinde de paus op herstel van zijn gezag. Voor oude criticasters zoals Erasmus was daarom geen ruimte meer. Sterker nog, het zou tot 1900 duren voordat zijn werk van de lijst met verboden boeken werd gehaald en de katholieke kerk enigszins gewend was geraakt aan zijn revolutionaire woorden: “In een vrij land moeten ook de tongen vrij zijn.”

Prins der humanisten
Beladen met boeken reisde Erasmus voortdurend door Europa om mensen te verenigen onder het vaandel van beschaving. Tegenstanders noemden hem ‘Errans Mus’ (Latijn voor dolende rat). Voor anderen was hij de ‘prins der humanisten’. Tegen de gevestigde dogma’s en strenge zondeleer van de kerk in brak hij als geen ander een lans voor individuele vrijheid, zelfontplooiing en het vrije debat.

Zijn motto was: mensen woorden niet geboren, maar gemaakt; zij kunnen door onderwijs en zelfstandig denken groeien in naastenliefde, tolerantie en redelijkheid. Daarbij liet hij zich inspireren door de studia humanitatis, dat wil zeggen de studie naar de grote, antieke filosofen en hun vormingsidealen (vandaar ook het woord ‘humanist’). De christelijke kerk verweet hij dogmatisme en hypocrisie.

Toch probeerde hij het christendom niet af te breken, maar te hervormen. Erasmus geloofde in de macht van het woord en het tij zat hem aanvankelijk mee: zijn boekje Lof der Zotheid was in 1511 de eerst bestseller van de net uitgevonden boekddukkunst. Hij adviseerde de jonge prins Karel, de latere keizer Karel V, en stond ondanks zijn scherpe tong op goede voet met de paus. Maar toen de reformatie de christelijke wereld verscheurde, verdween Erasmus langzaam uit zicht. Hij was een man van de nuance, en kreeg het verwijt geen keuze te maken. Een zwetser zonder ruggengraat werd hij genoemd. Een boekengeleerde die zich afzijdig hield en niet begreep wat zijn medemensen echt nodig hadden. Onterecht. Want hij hield zich juist bezig met de vraag: hoe bied je weerwoord tegen dogmatiek, barbarij en fanatisme, zonder jezelf daartoe te verlagen, en zonder mensen in het harnas van hun eigen bubbels, vooroordelen, waarheid en leugens te jagen?

Muggen
Dat is nog steeds een actuele vraag. In zijn beroemde Lof der Zotheid gaf Erasmus een even actueel antwoord: de strijd voor een humane beschaving kan niet zonder humor, satire en een beetje zelfspot. Hij kwam op dit idee toen hij de Alpen overstak. Op de hoge bergpassen bezag hij het menselijke leven vanuit een komisch-kritisch perspectief. “Als men de opschuddingen der stervelingen vanaf de maan kon bekijken, zou men denken een zwerm vliegen of muggen te zien die ruziën, strijden, hinderlagen leggen, roven, schertsen, uitgelaten zijn, geboren worden, sneuvelen, sterven. Men kan niet begrijpen wat een drukte, wat een drama’s zo’n klein wezentje veroorzaakt, terwijl het zo gauw zal sterven.” In Lof der Zotheid voert Erasmus ‘Vrouwe Zotheid’ ten tonele, die een lofrede houdt op zichzelf en als een komiek het starre denken openbreekt. Want “dezelfde uitspraak die, uit de mond van een wijze gekomen, hem zijn hoofd zou hebben gekost, bezorgt, van een gek gehoord, ongelooflijk plezier.” Hoe grappig ook, Vrouwe Zotheid fileert intussen alle (religieuze) autoriteiten, hoewel nooit bij naam. Zo begint hij over ‘iemand die bijzonder getikt – pardon - geléérd was’ om vervolgens een verhaal af te steken over filosofen die door hun spitsvondigheden het meest eenvoudige geluk vergeten; bisschoppen die zich hun roeping pas herinneren wanneer er iets te graaien valt; pausen die anderen met het zwaard doorboren zonder iets af te doen aan hun vroomheid en naastenliefde. Tegelijk overstijgt Erasmus steeds de tegenstellingen; hij laat zich voor geen énkel karretje spannen.

Dat komt doordat hij ‘helemaal niemand met name’ kritiseert, maar alle dwaasheden de revue laat passeren, ook de meest alledaagse en onschuldige (zoals een vader die zegt dat zoonlief ‘een beetje loenst’ terwijl hij knetterscheel is). Bijna ongrijpbaar beweegt hij tussen enerzijds bijtende spot en anderzijds het milde advies af en toe een oogje dicht te knijpen. Zonder zelf een duidelijke positie in te nemen, gaat hij via Vrouwe Zotheid op lichtvoetige wijze boven de partijen staan, ongeveer zoals Arjen Lubach dat nu doet. De lezer blijft achter met vragen als: hoe serieus moet ik die Vrouwe Zotheid zelf nemen? In hoeverre identificeert Erasmus zich met haar? Wat moet ik nu eigenlijk van al die dwaasheden vinden? Wat als zelfs het goddelijke ‘dwaas’ wordt genoemd? Zo prikkelt hij lezers om zélf na te denken.

Niemand ontkomt aan de Lof der Zotheid.

Klik hier voor meer Erasmus in de tv- collegereeks Durf te denken.

-------------------------------------------------------------------------------------

Nederland is Europa en Rotterdam is de stad van Erasmus



-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmuslijn 2017 uitgezet: een pleidooi voor zichtbaarmaking

Tien jaar geleden, in 2007, vroeg Stichting Erasmushuis aan landmeter René van der Schans (sindsdien vriend van de stichting) om uit te willen zoeken waar nu precies het geboortehuis van Erasmus had gestaan. Dit onderzoek liep in 2007 uit in de brochure “De plek waar eens de wieg van Erasmus stond” en een bescheiden markering van die plaats. In 2014 kwam er nog een uitvoerige bronnenverzameling “De grenzen van Erasmus’ erf” met alle relevante stukken over het geboortehuis en zijn omgeving, en beschouwingen over grenzen en Erasmus’ relatie daarmee.

Eind vorig jaar verrees er, na een prijsvraag, vlak bij de locatie van het geboortehuis een “Erasmusmonument”, echter zonder enige verwijzing naar geboorte of exacte plek. Daarnaast is begin vorig jaar, als “bijvangst” van de onderzoekingen, de oude plek van Erasmus’ standbeeld (1622 – 1940) provisorisch gemarkeerd. En er is een “Erasmuslijn” benoemd die de oude en nieuwe standplaats via het geboortehuis en het Erasmusmonument verbindt. Deze onderdelen van de Erasmuslijn zijn een paar keer op verschillende wijzen tijdelijk uitgezet, dit vanuit de behoefte om de historische gelaagdheid van dit deel van de stad in het terrein tastbaar en zichtbaar, en daarmee inzichtelijk te maken, toegespitst op Erasmus.

Van der Schans heeft nu een notitie gemaakt met een --- in de komende jaren in te vullen --- permanent zichtbare “Erasmuslijn 2017”. Hij pleit ervoor alles als één samenhangend geheel te zien, wat bij een wandeling ook als zodanig ervaren kan worden.

Van der Schans wil nu graag weten of er draagvlak is voor zijn Erasmuslijnvoorstel. Een voorstel dat door de Stichting Erasmushuis Rotterdam warmhartig wordt ondersteund. Wellicht is niet alles wat te bedenken of te overwegen valt, nu op papier gezet. Er zijn ongetwijfeld nog meer mogelijkheden voor een zinvolle uitwerking. Dus een verzoek: denk mee!

Reacties graag naar: r.vanderschans@hccnet.nl en/of stichting@erasmushuisrotterdam.nl

De Notitie Erasmuslijn is hier te downloaden.



download een grote versie hier

-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmusprijs 2017 toegekend aan Michèle Lamont

De Stichting Praemium Erasmianum heeft de Erasmusprijs 2017 toegekend aan de Canadese cultuursocioloog Michèle Lamont (1957). Zij is hoogleraar Sociologie aan Harvard University, waar zij werkzaam is als Professor of African and African American Studies en als Robert I. Goldman Professor of European Studies. Zij ontvangt de prijs voor haar geëngageerde bijdrage aan het onderzoek in de sociale wetenschappen naar de relatie tussen kennis, macht en diversiteit.

De Erasmusprijs wordt jaarlijks toegekend aan een persoon of instelling die een buitengewone bijdrage heeft geleverd op het gebied van de geesteswetenschappen en de kunsten, in Europa en daarbuiten. De Erasmusprijs bestaat uit een bedrag van € 150.000.

Het is een bekronende prijs voor geleverde prestaties. De nadruk ligt op tolerantie, culturele veelvormigheid en ondogmatisch, kritisch denken – humanistische waarden die tot uitdrukking komen in de keuze van de prijswinnaars. De Erasmusprijs wordt jaarlijks toegekend door het bestuur van de Stichting Praemium Erasmianum. Zijne Majesteit de Koning is Regent van de Stichting.


Lamont heeft haar wetenschappelijke carrière gewijd aan de vragen hoe maatschappelijke omstandigheden ongelijkheid en sociale uitsluiting teweegbrengen en hoe gestigmatiseerde groepen hun eigenwaarde bewaken. In haar onderzoek staan kwesties centraal als: Hoe bepaalt iemands afkomst (wat betreft klasse, etniciteit en gender) hoe deze persoon tegen de werkelijkheid aankijkt? Hoe verhoudt het welbevinden van minderheden zich tot het welbevinden van de samenleving als geheel? Op basis van baanbrekend internationaal-comparatief onderzoek laat zij zien dat er voor achtergestelde groepen wel degelijk perspectieven bestaan om te komen tot nieuwe vormen van eigenwaarde en respect.

Met haar interdisciplinaire aanpak, kritische blik en internationale oriëntatie betoont Lamont zich een voorvechter van het waarborgen van diversiteit in wetenschap en maatschappij. Daarmee belichaamt zij het Erasmiaanse gedachtegoed dat de stichting uitdraagt.

De Erasmusprijs zal worden uitgereikt in november 2017, door koning Willem-Alexander. Naar aanleiding van de toekenning van de Erasmusprijs zal een gevarieerd activiteitenprogramma rond Michèle Lamont en het thema ‘Kennis, Macht en Diversiteit' worden georganiseerd.

Meer info: www.erasmusprijs.org

-------------------------------------------------------------------------------------

Wij hebben elkaar nodig
Onderstaande tekst sprak koning Willem-Alexander uit tijdens zijn Kerstrede 2016:

"Eerder dit jaar opende ik in Bibliotheek Rotterdam een tentoonstelling gewijd aan de beroemde Rotterdammer Desiderius Erasmus. Hij leefde 500 jaar geleden, niet zo lang na de uitvinding van de boekdrukkunst, het internet van de 16de eeuw. Erasmus was een van de eersten die daarvan profiteerde. Heel lezend Europa kende zijn werk.

Erasmus was een diepgelovig mens met een kritische geest en een scherpe pen. Een man die heilige huisjes omver durfde te werpen. Niets menselijks was hem vreemd en hij kon zich enorm opwinden over de misstanden van zijn tijd. Maar altijd bleef hij zijn kracht zoeken in redelijke argumenten en de vreedzame uitwisseling van ideeën. We hebben elkaar immers nodig.

‘De natuur heeft onze gaven zo verdeeld, dat de ene mens het niet kan stellen zonder de hulp van de ander’, schreef hij."

-------------------------------------------------------------------------------------

Markering geboortehuis Erasmus onthuld
Op het Grotekerkplein te Rotterdam, rechts naast de Laurenskerk, heeft burgemeester Aboutalebeb op 28 oktober de markering onthuld van het geboortehuis van Erasmus. De onthulling viel samen met de viering van de 550e geboortedag van Erasmus.


Foto’s: Annemarie Ros

-------------------------------------------------------------------------------------

Meer spreuken van Erasmus in Rotterdam

In het café van Bibliotheek Rotterdam aan de Hoogstraat is op twee kolommen een spreuk van Erasmus aangebracht.


Wat een mooie plaats voor deze spreuk die een duidelijke relatie met de bibliotheek heeft.

Het lettertype onderscheidt zich echter van het gemeentelijke initiatief om Erasmus via spreuken meer zichtbaar te maken in Rotterdam. Zoals de gemeente in Bazel zich ook voorgenomen heeft om te doen, en wel in het lettertype Erasmus font. Navraag leerde dat deze spreuk een initiatief is van de directie van het bedrijf dat een aantal bibliotheekcafé’s (waaronder dat aan de Hoogstraat) exploiteert.

Wat een mooi particulier gebaar nu er op diverse plaatsen in de binnenstad al enkele spreuken van Erasmus te vinden zijn. Een actie die duidelijk navolging verdient!!

-------------------------------------------------------------------------------------