De muts van Erasmus past ons allemaal

“Man met boek, in mantel en muts. En dan vooral die muts.” Dit laat Sandra Langereis Desiderius Erasmus over zichzelf zeggen, op het moment dat zij de grote denker sprekend opvoert, in de vuistdikke biografie die zij over de Rotterdamse filosoof heeft geschreven. Erasmus was ruim vijfhonderd jaar geleden een van de eerste geleerden die probeerde te leven van zijn pen. Daartoe bediende hij zich volop van marketing, zoals we dat nu noemen. Onder meer door portretten te laten maken en te verspreiden onder invloedrijke personen. Zoals het bekende portret door Hans Holbein, waarop we Erasmus zien als het ideaaltype van de geleerde.

‘De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde’

Langereis wil ons losrukken van dit zelfgemaakte beeld van Erasmus als een geleerde met innerlijke rust en controle over zijn leven. Zij laat de man achter het beeld zien. De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde. Die altijd op zoek was naar geld, maar toch meer waarde hechtte aan zijn intellectuele onafhankelijkheid. De Europese denker die zijn tijdgenoten wilde leren om zelf te studeren en zelf na te denken, maar verstrikt raakte in de theologische en politieke discussies in zijn tijd. Omdat hij weigerde te kiezen tussen de corrupte katholieke kerk en het dogmatische protestantisme.

Scherpe ironie en bijtende humor

“Wijd model met brede omslag. Diepzwart. Die muts heb ik me echt heel slim toegeëigend”, zo laat Sandra Langereis Erasmus verder vertellen. Het is een vreemde stijlfiguur om het onderwerp van een biografie zo op te voeren, niet in zijn eigen woorden, maar in die van de biografe. Het is niet de enige vrijpostigheid die Langereis zich toestaat. Op de omslag van deze prachtige biografie staat niet het klassieke beeld van Erasmus, maar een recent portret door Neel Korteweg, waarin we Erasmus zien als een mooie jongeman in klaprozenhemd. Het enige herkenbare is de muts, maar dat is ook voldoende.

De AdagiaNovum Instrumentum en vooral Lof der Zotheid (1511), het waren ware bestsellers. De laatste is een bijtende satire waarin Erasmus iedereen met macht en aanzien genadeloos op de hak nam en wilde onderzoeken hoe je de waarheid kon vertellen met een grap. Gehuld in de mantel van Vrouwe dwaasheid voedde de filosoof zijn lezers op in de regels van het literaire spel, waarin je de dwaasheid kon opvoeren om te vertellen wat elders niet mocht worden gezegd. Langereis noemt Erasmus zelfs de ‘oervader van het Nederlandse cabaret’. Met scherpe ironie en bijtende humor kon volgens hem de waarheid worden verteld.

Erasmus als een ideaalbeeld

Ik voel me wel wat bezwaard om alle Erasmianen de lijvige biografie van Sandra Langereis aan te raden – we zijn allemaal druk en hebben weinig tijd. Maar toch doe ik het, omdat het leven en werk van onze naamgever ons nog altijd kunnen inspireren. In een tijd waarin we moeten nadenken over de positie van de universiteit in de samenleving. Over het doen van onderzoek in opdracht en tegelijk het behoud van de academische onafhankelijkheid. De discussie of de universiteit een vrijplaats zou moeten zijn waar alle    opvattingen kunnen worden verkondigd, of dat er ook waarden zijn die de academische vrijheid beperken.

‘Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen’

Zoals Erasmus in Lof der Zotheid Vrouwe dwaasheid opvoert om te spreken over de dwaasheid, zo voert Sandra Langereis de literaire figuur van ‘Erasmus’ op om hem te laten spreken over de ‘ware’ Erasmus. Die moet huilen om het portret van Neel Korteweg, over zichzelf als mooie jongeman in klaprozenhemd: “Ik ben het wel. Maar ik was Erasmus nog niet. Ik draag alvast mijn muts.” Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen. Een mooi streven. De muts van Erasmus past ons allemaal.

prof. dr Peter van den Dungen (onder meer 25 jaar lang coördinator van het Internationale Netwerk Musea voor Vrede)

Erasmus dwarsdenker wordt uitgegeven door Uitgever De Bezige Bij

ISBN 9789403120317 –  784 pagina’s   /   Prijs € 39,99 / e-book € 13,99

Kamerlid Ronald van Raak stapt met Erasmus in de hand over van Den Haag naar Woudestein

Na 21 jaar keert SP-Kamerlid Ronald van Raak terug naar zijn alma mater. Hij wordt hoogleraar Erasmiaanse waarden bij de Erasmus School of Philosophy. Dinsdag nam hij afscheid van de Tweede Kamer.

Ronald van Raak nam dinsdag afscheid van de Tweede Kamer, waar hij vijftien jaar lid was van de SP-fractie. Hij wordt bijzonder hoogleraar Erasmiaanse waarden bij de Erasmus School of Philosophy (ESPhil). Als langstzittend vertrekkend Kamerlid mocht hij de Kamer toespreken, daarbij had hij een portret van Erasmus in de hand. “Beelden die van je gemaakt worden, moet je niet te serieus nemen.”

Lees verder op erasmusmagazine.nl.

10e Lof der Zotheidspeld voor Dick Couvée

Het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam , heeft de 10e Lof der Zotheidspeld toegekend aan Dick Couvée, dominee van de Pauluskerk. De uitreiking van de speld die gewoonlijk plaatsvindt op 28 oktober, de verjaardag van Erasmus, is in verband met de Covid-19 maatregelen naar dit jaar verplaatst.

Het werk van Dick Couvée wordt gekenmerkt door een uitzonderlijke combinatie van barmhartigheid en waardigheid. Met een beperkt aantal beroepskrachten en honderden vrijwilligers voorziet de Pauluskerk onder zijn leiding in het centrum van Rotterdam daklozen, drugsverslaafden en illegale vluchtelingen van opvang en hulp. Terwijl mensen zo tot rust kunnen komen en hun ergste noden worden gelenigd, biedt de Pauluskerk talloze activiteiten om levenskracht te versterken.

Het Comité Erasmus reikt de Lof der Zotheidspeld jaarlijks uit aan een Rotterdammer die zich in de geest van Erasmus heeft ingezet voor de samenleving en een lans heeft gebroken voor tolerantie, onderwijs en satire. Sinds 2011 hebben de volgende personen de onderscheiding ontvangen:

2011 Gyz la Rivière
2012 Arie van der Krogt
2013 Manuel Kneepkens
2014 Inez Weski
2015 Loes Luca
2016 Henk Oosterling
2017 Carrie Jansen
2018 Hugo Borst
2019 Fidan Ekiz​
2020 Dick Couvée

Voor meer informatie over de toekenning van deze 10e Lof der Zotheidspeld kunt u contact opnemen met Mw. Irene Smit, van het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam, tel. 06 – 1318 4361, e-mail: ireneacsmit@gmail.com

Terugblik Erasmusweek 2019 in Rotterdam

Voor de viering van de 553e verjaardag van Erasmus, was van zat. 26 t/m do. 31 oktober door diverse partijen een mooie week vol gedenkwaardige activiteiten samengesteld. Net als vorig jaar was het thema voor deze week ‘Gesprek’, naar aanleiding van de publicatie van de ‘Colloquia’ (Samenspraak/Gesprekken) 500 jaar geleden.

Hier volgen de hoogtepunten van de Erasmusweek, op maandag 28 oktober:

zaterdag 26 okt: Human Library Erasmus Special in de bibliotheek Rotterdam.
zo. 27 okt: Presentatie twee brievenboeken van Erasmus.
ma. 28 okt: Bijeenkomst uitreiking Lof der Zotheid speld op het stadhuis:
opening door Steven Lamberts, voorzitter Erasmus Comité
Lof der Zotheidlezing door prof. dr Arnoud Visser
uittreiking Lof der Zotheidspeld door Bert Wijbenga, loco-burgemeester en wethouder Handhaving, Buitenruimte, Integratie en Samenwerking
— verslag van de feestrede door winnares Lof der Zotheidspeld Fidan Ekiz, gepubliceerd in het AD van 29 okt.
Ook ma. 28 okt: Verslag van een geslaagde debat-avond “Lof der tolerantie”, in de bibliotheek R’dam.
di. 29 okt: Wandel de Erasmusroute een wandel-app.
wo. 30 okt: Lunchconcert in de Laurenskerk.
do. 31 okt: Erasmus voor de klas, door 218 eersteklassers van het Erasmiaans gymnasium.
Ook 31 okt: Workshop over Erasmus o.l.v. Jan de Bas, cultuurhistoricus

Erasmus dropjes!

Uit recent onderzoek door onderzoeksbureau Kien blijkt dat ruim 61 procent van de inwoners van Rotterdam niet of nauwelijks weten wie Erasmus was. Dat was aanleiding voor Olaf Ouwerkerk om een Erasmus Dropje te ontwikkelen, een smakelijke geschiedenisles in de vorm van een dropje, om het gedachtegoed van Erasmus te doen herleven en als zacht zoet eerbetoon.
Het dropje heeft de vorm van het standbeeld van Erasmus dat naast de Laurenskerk in Rotterdam staat, op een steenworp afstand van zijn ouderlijk huis. Elk doosje is gevuld met 160 gram heerlijke zacht/ zoete Erasmus dropjes. De dropjes zijn 100% vegetarisch.
Ze zijn te koop bij R’dam Tourist Information, Donner, KEET, Foodelicious en R’dams Warenhuis. Grote aantallen zijn te bestellen via info@rotterdammertjes.com

Op 3 augustus werd het eerste doosje met dropjes tijdens de Opening van het Academisch Jaar van de Erasmus Universiteit uitgereikt aan de nieuwe voorzitter College van Bestuur prof. dr Ed Brinksma.

Op naar meer bekendheid van onze beroemdste burger!