Rotterdam, Stad van Erasmus

Programma Erasmusweek Rotterdam

Thema: “Vrede kun je leren”

Dinsdag 24 oktober
Erasmuswandelingen
van 10.00 – 12.00 u en van 13.30 – 15.30 u
Na vertoning van de dvd “De schaduw van Erasmus” wandeling door de binnenstad langs 8 locaties, inclusief bezoek aan de Erasmus Experience en Erasmuszaal + kluis in de bibliotheek.
Organisatie: Stichting Erasmushuis Rotterdam en Bibliotheek Rotterdam.
Locatie start en einde: Bibliotheek Rotterdam, Hoogstraat 110 / Binnenrotte, 3011 PV. Deelname: gratis.
Aanmelden (1e en 2e keus datum en tijd aub): stichting@erasmushuisrotterdam.nl

Erasmus lunchconcert in de Laurenskerk
Organist Hayo Boerema bespeelt het transeptorgel en Jelmer de Moed zijn klarinet.
Organisatie: Laurenskerk.
Tijd: 12.45 u.
Toegang vrij. Aanmelden is niet nodig.

Woensdag 25 oktober
Erasmuswandelingen
van 10.0 – 12.00 uur en van 13.30 – 15.30 uur
(voor onderdelen en organisatie: zie dinsdag)
Locatie start en einde: Bibliotheek Rotterdam, Hoogstraat 110 / Binnenrotte, 3011 PV.
Deelname: gratis.
Aanmelden (1e en 2e keus datum en tijd aub): stichting@erasmushuisrotterdam.nl

Donderdag 26 oktober
Erasmus voor de klas
Sinds 2008 gaan de 211 eersteklassers van het Erasmiaans Gymnasium om 12.00 uur terug naar hun oude basisschool om de groep-8-ers over Erasmus te vertellen. Op de basisscholen in en rond Rotterdam is de wereldberoemde filosoof en humanist Erasmus geen onderdeel van het lesprogramma. Dankzij de eerstejaars van het EG leren jaarlijks 3.500 kinderen van 11 en 12 jaar Erasmus kennen.
Organisatie: Stichting Erasmushuis Rotterdam en Erasmiaans Gymnasium.

Wie wil er niet gelukkig zijn?
Herman Pleij en Carrie Jansen bespreken geluk

Veel mensen doen tegenwoordig hun uiterste best om het ‘pure’ geluk te vinden, via cursussen, yogalessen of tijdens een vakantie of festival als ze even kunnen ontsnappen uit de dagelijkse drukte.

Is geluk iets individueels en maakbaars, iets van deze tijd? Of zit het diep in de mens verborgen om geluk altijd na te jagen?

Emeritus hoogleraar Herman Pleij neemt ons mee op reis naar het Nederland van vroeger, waarbij geluk niet altijd vanzelfsprekend (of gewoon?) was. Pleij heeft een bijzondere belangstelling voor cultuurhistorische achtergronden en de nationale identiteitsvorming. Heeft de mate van vrijheid invloed op een gelukkig leven of hoeft dat helemaal niet zo te zijn? Waren mannen vroeger gelukkiger dan vrouwen, omdat ze meer mogelijkheden en rechten hadden? Was de huisvrouw uit de jaren vijftig gelukkig met de komst van de wasmachine? Was er geluk te vinden in tijden van oorlog en onderdrukking en hoe zag het geluk er toen uit? Rotterdam is qua ‘geluk’ een bijzondere stad. Dit jaar bungelde de stad stijf onderaan op de lijst van Atlas van Gemeenten. 18 procent van de inwoners geeft aan zich ongelukkig te voelen. Maar met 180 nationaliteiten voelen veel mensen zich blijkbaar toch thuis in de dynamische havenstad.

Carrie Jansen, al jarenlang columniste van het AD en Meester in de rechten, weet als geen ander wat Rotterdammers bezighoudt en waar zij gelukkig van worden. Bovendien komt ze als advocate op voor mensen die voor het ongeluk geboren lijken of door een samenloop van omstandigheden tussen wal en schip geraken. Het geluk van de een kan ook de ellende van de ander betekenen. Is Rotterdam volgens haar een ongelukkige stad?

Herman en Carrie gaan onder leiding van moderator Jeroen Rozendaal en aan de hand van thema’s van Erasmus, het gesprek aan over vrijheid, gelijkheid, vriendschap en geschiedenis van geluk.

Vanwege haar verdiensten voor de stad Rotterdam en in lijn van het gedachtegoed van Erasmus, wordt morgen aan haar de Lof der Zotheidspeld uitgereikt.

Locatie: Bibliotheektheater, Hoogstraat 100, 3011 PV.
Tijd: 20.00 - 21.30 uur
Entree: €10,-; € 7,5 voor bibliotheekleden. Aanmelden: erasmusweek2017@gmail.com

Vrijdag 27 oktober
Erasmuswandeling
van 10.00 – 12.00 u
(voor onderdelen en organisatie: zie dinsdag)
Locatie start en einde: Bibliotheek Rotterdam, Hoogstraat 110 / Binnenrotte, 3011 PV. Deelname: gratis.
Aanmelden (1e en 2e keus datum en tijd aub): stichting@erasmushuisrotterdam.nl

Lof der Zotheidspeld
16.00 u: Uitreiking van de Lof der Zotheidspeld aan Carrie Jansen, sociaal advocaat, columniste en schrijfster, door Hugo de Jonge, wethouder Onderwijs, Jeugd en Zorg. De onderscheiding wordt toegekend aan iemand die zich verdienstelijk heeft gemaakt voor Rotterdam door (bij voorkeur op een luchtige manier) te werken in lijn met het gedachtegoed van Erasmus. Veel thema’s waarover Erasmus publiceerde zijn 500 jaar na dato nog zeer actueel. Denk aan zijn sterke pleidooi voor verdraagzaamheid en de vrijheid van meningsuiting, het belang van de dialoog en de rol van humor, spot en ironie daarbij. Maar ook de aandacht voor de positie van vrouwen en hun recht op intellectuele vorming: zijn pleidooien voor wellevendheid, innerlijke beschaving en verdraagzaamheid; aandacht voor educatie en belang van goed onderwijs; open staan voor anderen en de bereidheid om eigen standpunten te herzien.

Volgens het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam, sluiten de thema’s waar Erasmus over schreef bijzonder goed aan bij het werk van Carrie. Net als Erasmus neemt deze gezichtsbepalende Rotterdamse geen blad voor de mond, vooral als het gaat om zaken die zij ziet als onrecht, uitbuiting of andere misstanden. Ze durft zich - heel Rotterdams – nadrukkelijk uit te spreken.

Maar daar laat Carrie het niet bij. Ze is de personifiëring van het Rotterdamse adagium ‘geen woorden, maar daden’. Net als Erasmus heeft ze een scherp oog voor wat er in de samenleving speelt – en vooral ook wat eraan gedaan kan worden. Haar sociale bewogenheid en bevlogenheid komt naar voren in haar jarenlange inzet voor vrouwen, jongeren, kinderen en sociaal zwakkeren in de samenleving, zoals junks en prostituées. Sinds 2010 doet ze dat ook in haar werk als sociaal advocaat. Een echte voorvechtster, aldus het Comité Erasmus.

Voorafgaand aan de uitreiking geven leerlingen van de Augustinusschool, vreedzame school in het Oude Westen, een toelichting op het thema “Vrede kun je leren”. Ook historicus Bastiaan Rijpkema, universitair docent aan de Universiteit van Leiden en New Scientist Wetenschapstalent 2017, gaat op dit thema in.

Organisatie: Stichting Comité Erasmus – icoon van Rotterdam.
Locatie: Burgerzaal stadhuis, Coolsingel (inloop vanaf 15.30 u)
Entree gratis.
Aanmelden verplicht via erasmusweek2017@gmail.com

Lof der Zotheid festival
17.00 u: Opening van het festival bij het Lof der Zotheid monument aan de Bgm van Walsumweg.
Voordracht van de brief van Erasmus aan Thomas Moore van 9 juni 1508.
Waarna voordracht van de 2e Lof der Zotheidlezing, in het teken van Geweld Tegen Vrouwen. 18.00 – 18.30 u: Wandeling (250 mtr) van het monument naar het literaire café Huis de Zotheid, Haringvliet 401. Onder begeleiding van de Franse inplugged band Les Anchahuteurs uit Nantes.
18/30 – 20.00 u: Lof der Zotheid Diner (drie gangen / € 25 p.p.).
Tot 21.00 u: Concert door Les Anchahuteurs.
Meer info en aanmelden op www.lofderzotheidfestival.nl
Organisatie: Huis der Zotheid.

Zaterdag 28 oktober
Vrede kun je leren / Erasmus, de ‘uitvinder’ van een nieuw begrip van vrede
Dit jaar is het 500 jaar geleden dat de befaamde vredespublicatie van Erasmus, Klacht van de Vrede (Querela Pacis), verscheen. Daarin laat Erasmus Vrouwe Vrede te keer gaan tegen zich christelijk noemende volkeren die elkaar te vuur en te zwaard bestrijden, terwijl ze op het slagveld allemaal het Onze Vader bidden.

10.45 - 12.00 u: Lezing door prof. Peter van den Dungen (was 25 jaar algemeen coördinator van het Internationale Netwerk van Vredesmusea, dat van Guernica en Den Haag tot aan Hiroshima functioneert). In zijn lezing poneert Peter van den Dungen dat Erasmus de eerste was die de mensen in Europa een nieuw begrip van ‘vrede’ leerde. Tijdens de lezing zal ‘een’ Erasmus een soldaat uitbeelden die het Onze Vader bidt. Wat kan Rotterdam aan deze Klacht van Erasmus doen?

Van den Dungen nodigt uit om daarover in discussie te gaan.

Organisatie: Stichting Huis van Erasmus.
Locatie: Bibliotheektheater, Hoogstraat 100, 3011 PV.
Entree/deelname: gratis. Aanmelden verplicht (ook voor de gratis lunch van de Bibliotheek) via erasmusweek2017@gmail.com

Maak net als Erasmus je eigen boek
Van 12.00 – 16.30 u worden 4 workshops gegeven: Schrijf je verhaal, Durf te dichten, Leer fotograferen en Maak een kunstboek. Meer info op www.lofderzotheidfestival.nl
Organisatie: Huis der Zotheid.
Locatie: Haringvliet 401, 3011 ZP.
Deelname: € 5,00 per workshop.
Aanmelden: www.lofderzotheidfestival.nl

De belangrijkste voorwaarde voor geluk is dat je wilt zijn wat je bent
Van 12:00 tot 16:00 u wordt ter ere van de geboortedag van Erasmus een speciale editie van de Human Library in de Bibliotheek georganiseerd. In de Human Library worden geen boeken geleend, maar mensen. Interessante mensen die u in het dagelijkse leven misschien niet snel spreekt. Klopt het wat we denken op basis van de buitenkant van mensen wel met de werkelijkheid? Een vluchteling, een ex-crimineel, een transgender, een dakloze en bijna 28 andere 'boeken' zitten klaar om u hun levensverhaal te vertellen. Dit doen zij graag in een open gesprek waarin alles gevraagd en besproken kan worden. Ook gaan het boek en de lener met elkaar in gesprek naar aanleiding van een citaat van Erasmus.
Organisatie: Bibliotheek Rotterdam met samenwerkingspartner Martijn Bergsma.
Locatie: hal/foyer Bibliotheek, Hoogstraat 100.
Entree: gratis. Aanmelden: niet nodig.

Vrede kun je leren / Geweldloze communicatie
14.00 – 15.00 u: Lezing door en discussie met Jan van Koert, communicatie expert Vine Coaching.

Een paar maanden geleden verscheen Vrede kun je leren waarin de Vlaamse auteur David van Reybrouck (Congo) en Thomas d’Ansembourg (een Waalse autoriteit in geweldloze communicatie), uitleggen waarom zij geweldloze communicatie zien als belangrijk middel om vrede te bewerkstelligen. Jan van Koert geeft in een interactieve lezing praktijkvoorbeelden over geweldloze communicatie uit het Midden-Oosten en kringen van onderwijs, zorg en politie Rotterdam.

Organisatie: Stichting Comité Erasmus – icoon van Rotterdam.
Locatie: Bibliotheektheater
Entree: gratis. Aanmelden: reserveren@bibliotheek.rotterdam.nl

Lof der Zotheid festival
18.00 – 20.00 u: Lof der Zotheid Dichters Diner
Diverse dichters dragen tijdens het diner voor uit eigen werk. Het thema is Geweld Tegen Vrouwen.
20.00 – 21.00 u: Singer/songwriter Tobias Noë sluit af met Nederlandse protestliederen. Deelname: Alleen voor genodigden.

Zondag 29 oktober
Lof der Zotheid festival
12.00 u: Klassiek concert, van middeleeuws tot baroque met en mix van folk uit Zuid-Amerika en hedendaagse muziek.

Waarna van 13.00 – 18.00 u:
Voorleesmarathon van 68 hoofdstukken uit de Lof der Zotheid
68 Rotterdammers lezen één voor één hun favoriete hoofdstuk uit Erasmus’ hilarische, soms sarcastische meesterwerk voor. Tijdens de marathon worden illustraties van Hans Holbein de Jongere getoond die deze Duitse kunstenaar in 1509 speciaal voor Erasmus’ Lof der Zotheid maakte.

Wilt u ook een hoofdstuk voorlezen? Geef u dan snel op via www.lofderzotheidfestival.nl
Organisatie: Huis der Zotheid
Locatie: Haringvliet 401, 3011 ZP.
Entree/deelname: gratis. Aanmelden: www.lofderzotheidfestival.nl

Portret van Erasmus
Van 15.00 – 16.00 u neemt kunsthistoricus en museumdocent Hoo Man Chan u mee in de geschiedenis van de Europese beeldende kunst. In deze editie staat het verhaal achter het beroemde portret van Erasmus door Lucas Cranach uit 1530 - -- onderdeel van de vaste collectie van Museum Boijmans van Beuningen --- centraal.
Organisatie: Bibliotheek Rotterdam met Museum Boijmans van Beuningen.
Locatie: 4e etage Bibliotheek Rotterdam, Hoogstraat 110 / Binnenrotte.
Entree: gratis. Aanmelden niet nodig.

Presentatie 15e brievenboek van Erasmus
15.00 u: Ten huize van uitgever Willem Donker, Emmaplein 1 (alleen voor genodigden). Uitgeverij Ad. Donker, Rotterdam geeft sinds 2004 alle brieven van Erasmus uit. Met de in totaal 3141 brieven zijn 22 boeken (delen) voorzien. De uitgever verricht dit werk onder auspiciën van de Stichting ter bevordering van de uitgave van de volledige correspondentie van Desiderius Erasmus.
Tot nu toe zijn 14 boeken uitgegeven. Deze zijn gefinancierd door allerlei fondsen (Stg Volkskracht, VSB en vele anderen) en de gemeente Rotterdam. En de laatste paar boeken door onbekende weldoeners. Het werk heeft enige tijd stilgelegen, doch er is uit onverwachte hoek weer geld gedoneerd.

In dit 15e deel van de integrale uitgave van alle brieven van en aan Erasmus zijn de brieven opgenomen die in de eerste zeven maanden van 1529 werden geschreven. De belangrijkste gebeurtenis in dit jaar is zonder twijfel Erasmus’ verhuizing in april van Bazel naar Freiburg. De toegenomen spanningen tussen de evangelische meerderheid en de katholieke minderheid ontlaadden zich begin februari in een beeldenstorm, waarna de katholieke mis formeel werd afgeschaft. In zijn brieven aan Willibald Pirckheimer geeft Erasmus een uitvoerige beschrijving van de verslechterende toestand die hem definitief deed besluiten Bazel te verlaten. Ondanks de onrustige situatie in Bazel had Erasmus zijn werkzaamheden onverminderd voortgezet. Eind februari verscheen de tweede editie van Seneca met een uitgebreide opdrachtbrief aan Piotr Tomicki, bisschop van Krakau. In het najaar verschenen de Opera omnia (alle werken) van Augustinus in tien delen, opge-dragen aan de primaat van Spanje, Alfonso Fonseca. In de opdrachtbrief geeft Erasmus niet alleen een levendige beschrijving van Augustinus, maar ook van de problemen die hij in de loop der jaren bij het gereedmaken van de teksten was tegengekomen. Daarnaast verschenen er twee kleinere werken. De viuda christiana werd opgedragen aan de jonge weduwe Maria van Hongarije, die later als landvoogdes der Nederlanden Erasmus zou uitnodigen zich in zijn geboorteland te vestigen. Het tweede werk, de pueris instituendis, waarin Erasmus zijn pedagogische idealen uiteenzette, droeg hij op aan de jonge hertog Willem van Kleef. Voorts liet Erasmus een tweede editie van zijn Ciceronianus verschijnen waarin hij passages corrigeerde die in de eerste editie veel commotie teweeg hadden gebracht.

Ook persoonlijke twisten bleven Erasmus bezighouden. Begin 1529 laaide de controverse met Heinrich Eppendorf weer op. Erasmus en Eppendorf beschuldigden elkaar van het schenden van de overeenkomst die een jaar eerder na een heftig conflict was getekend. Meningsverschillen met Spaanse en Franse theologen (Luis Carvajal, Alberto Pio en Noël Béda) duurden onverminderd voort. Op 17 april werd Erasmus’ vriend Louis de Berquin op beschuldiging van ketterij na drie processen in Parijs terechtgesteld; deze executie wordt in de brieven 2158 en 2188 beschreven. De laatste brief in dit deel, brief 2203, vormt het voorwoord bij Erasmus’ Opus epistolarum, een uitgave van alle eerder verschenen brieven, aangevuld met meer dan vierhonderd nieuwe.

Brieven 2082 – 2203. Vertaald uit het Latijn. 344 blz. 246x169mm gebonden met stofomslag
Prijs: €39,50 ISBN: 97890 6100 733 3. Meer info: www.uitgeverijdonker.nl

-------------------------------------------------------------------------------------

Workshops filosofie en levenskunst ‘Houd jezelf scherp’

Op zondagmiddag filosoferen over belangrijke onderwerpen uit het dagelijkse leven: zoals liefde, vriendschap en werk.

Dr. Peter Harteloh (praktijkfilosoof) en dr. Jan de Bas (cultuurhistoricus) vertellen in een open gesprek over dagelijkse levensonderwerpen, zoals liefde, vriendschap en werk. Denk mee- én tegen tijdens deze inspirerende workshops. Het programma bestaat uit een pakkende inleiding, een open gesprek en creatieve opdrachten in een kleine groep. Elke editie is los te volgen.

1. Neem jezelf (niet) serieus
Bij levenskunst gaat het om de omgang met het zelf. Daarbij hoort ook zelfkritiek, mét humor. Erasmus levert in zijn werk kritiek op de maatschappij, maar hij doet aan ook aan zelfspot. Erasmus is een levenskunstenaar. We passen de Lof der zotheid en zelfkritiek toe op persoonlijke en actuele situaties.
15 oktober | 14:00 | Bibliotheek Rotterdam, 3e etage | v.a. €5,- | incl. koffie en thee | meer info

2. Je moet gewoon keuzes maken
De filosofie van de levenskunst bestaat uit een aantal bouwstenen. Eén ervan is keuzes maken. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Erasmus maakt in zijn werk keuzes en maakt stevige statements over vrijheid, verantwoordelijkheid en de vrije wil. We bespreken deze uitspraken en maken statements over onze eigen keuzes en overtuigingen.
12 november | 14:00 | Bibliotheek Rotterdam, 3e etage | v.a. €5,- | incl. koffie en thee | meer info

3. Kan ik een goed mens zijn?
Erasmus schrijft in zijn werk vaak over de juiste moraliteit. Ethiek en moraal zijn voor hem essentiële onderdelen van wat wij nu levenskunst noemen. Maar hoe gaan we daar nu mee om? Je schoenen zijn made- in-India, je kijkt niet meer op van akelige nieuwsberichten op je tijdlijn. Kan je in onze grote wereld wel ‘moreel juist’ leven? We analyseren ideeën van Erasmus en schrijven over ons eigen morele kompas.
10 december | 14:00 | Bibliotheek Rotterdam, 3e verdieping | v.a. €5,- | incl. koffie en thee | meer info

4. Erasmus & Alain de Botton over troost
Hoe oud filosofen ook zijn, wanneer ze ook geleefd mogen hebben, hun betekenis kan blijvend zijn. Kan filosofie ons troosten? Erasmus schreef over troost in diverse publicaties. Met 'De troost van de filosofie' bewijst Alain de Botton op originele wijze welke praktische steun de filosofie ons kan bieden. We bespreken filosofische troost.
21 januari | 14:00 | Bibliotheek Rotterdam, 3e etage | v.a. €5,- | incl. koffie en thee | meer info

5. Een socratisch gesprek
In de levensfilosofie is het zien van mogelijkheden een belangrijk thema voor de vorming van je eigen levenskunst. Een socratisch gesprek is daarbij een handig instrument. Dus: géén aannames hebben, het eigen oordeel uit te stellen, zélf denken en oprecht nieuwsgierig zijn naar wat je gesprekspartner te zeggen heeft. Op basis van een concrete situatie voeren we een socratisch gesprek.
11 februari | 14:00 | Bibliotheek Rotterdam, 3e etage | v.a. €5,- | incl. koffie en thee | meer info

6. Ik ben echt niet creatief
Wat is creatief denken? Creatief denken gaat simpelweg over vele mogelijkheden zien en die kunnen vertalen. Kunnen wij hierbij van Erasmus leren? De principes van creatief denken worden uitgelegd en toegepast in interactieve denkoefeningen.
11 maart | 14:00 | Bibliotheek Rotterdam, 3e etage | v.a. €5,- | incl. koffie en thee | meer info

7. Denkwandelen
Om te werken aan je eigen levenskunst is het goed om af en toe een filosofische wandeling te maken. Nadenken gaat soms gewoon beter als je loopt. Er zijn verschillende modellen denkwandelingen. We proberen er een paar uit, waarbij we citaten van Erasmus centraal stellen. Deze modellen kan je later zelf toepassen op je eigen filosofische ommetjes.
08 april | 14:00 | Bibliotheek Rotterdam, 3e etage | v.a. €5,- | incl. koffie en thee | meer info

Deze serie is mede mogelijk gemaakt door de Erasmus Experience en Filosofiegroep Rotterdam.

-------------------------------------------------------------------------------------

Nieuw beeld van Erasmus

In de tuin van het Schielandshuis is op 22 juni een 3D geprint beeld van Erasmus onthuld. Met de plaatsing van het beeld tegenover het kantoor van Rotterdam Tourist Information aan de Coolsingel hoopt Rotterdam Partners (voorheen VVV) de verbondenheid van Erasmus met de stad verder uit te dragen. Het 3D geprinte standbeeld staat symbool voor de innovatieve kracht van Rotterdam en de vernieuwer die Erasmus was.


Het beeld is een replica van het standbeeld dat nu op het Grotekerkplein staat, maar dat van 1945 tot 1963 op het plein voor het Schielandshuis stond.

-------------------------------------------------------------------------------------

Boek “Steden van Erasmus”

Op 7 juni jl. is in Bibliotheek Rotterdam het boek Steden van Erasmus, de opmerkelijke rol van Rot-terdam en Gouda in de Nederlandse Opstand gepresenteerd. Deze opstand vond plaats in de 16e eeuw. Aan de hand van historische feiten laat Feico Houweling zien hoe er in de Noordelijke Neder-landen werd omgegaan met godsdienst en tolerantie voordat het calvinisme kwam. Zijn conclusie: de werkelijke rol van steden als Rotterdam en Gouda is uit de Nederlandse geschiedenisboeken verdwenen. Het eerste exemplaar werd overhandigd aan Theo Kemperman, directeur van de Stichting Bibliotheek Rotterdam.

Dit boek is nr.197 in de reeks Historische Publicaties Roterodamum. Bij Donner te koop voor € 17,95 en is te bestellen via bol.com.

-------------------------------------------------------------------------------------

Op zoek naar Erasmus

550 jaar na de geboorte van Desiderius Erasmus reisde EM-verslaggever en IBCoM-student Job Zomerplaag in de maanden mei en juni van dit jaar in Erasmus’ voetsporen door Europa. In het EM (Erasmus Magazine, een uitgave van de Erasmus Universiteit Rotterdam) waren Job’s omzwervingen te lezen in de verhalenserie ‘Op zoek naar Erasmus’, een zoektocht in het Europa van nu met Erasmus als een reisgids.


“Vanaf het moment dat ik naar Rotterdam verhuisde, kom ik de naam Erasmus vrijwel dagelijks tegen. Maar wat ik als 20-jarige student nou zou kunnen hebben aan de ideeën van een dode denker? Ik had geen flauw idee. Maar nu, na een reis langs twaalf steden waar Erasmus ooit heeft rondgelopen, heb ik hem gevonden. En wel in tientallen stukjes, die als verhalen verspreid liggen over het Europese continent.”

In ‘Op zoek naar Erasmus’ volgt u deze reis van Job in de geest van Erasmus, waarin hij dwars door landsgrenzen en sociale lagen heen dendert, zo nu en dan op zoek naar een confrontatie, maar bovenal op zoek naar de dialoog.

Zijn zoektocht naar Erasmus in Europa voerde hem langs de pro-Europese universiteitsbubbel van Cambridge, het Parijse hoofdkwartier van het extreemrechtse Front National, een door vluchtelingen gekraakt Olympisch dorp in Turijn en het Romeinse appartement van de 82-jarige ‘Mamma Erasmus’.

De 'Erasmusroute' die Job Zomerplaag maakte.

Hier zijn eerste verhaal: de proloog.

Van bastaardzoon tot wereldberoemd denker
In 1466, 1467 of 1469 – de historici worden het maar niet eens – begint een leven dat leest als een middeleeuws jongensboek. Een verhaal dat start in een nietszeggend stadje aan de Maas, waar Desiderius Erasmus wordt geboren als zoon van een ongetrouwde moeder en een priester.

Wat niemand dan kan vermoeden, is dat deze Rotterdamse bastaardzoon zal uitgroeien tot een van de belangrijkste denkers uit zijn tijd. Erasmus is een pacifist in tijden van oorlog, een dromer in tijden van wanhoop. Vaak controversieel, altijd op zoek naar de confrontatie met tijdgenoten, maar bovenal iemand die de samenleving een spiegel voorhoudt, en mensen aan het denken zet. Hoewel hij rusteloos door Europa trekt, blijft hij zijn geboortestad Rotterdam altijd trouw. Want overal waar hij staat en gaat, noemt hij zichzelf Desiderius Erasmus van Rotterdam.

De rest van de proloogtekst plus het verslag van zijn reis vindt hier

-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmus, de uitvinder van de ironie

Vorige maand stond in HUMAN, een uitgave van het Humanistisch Verbond en omroep HUMAN, een interessant artikel over Erasmus, als uitvinder van de ironie. Deze tekst, van Bas Nabers, paste in een tv-collegereeks Durf te denken, die te vinden is op de site human.nl/durf-te-denken/erasmus. Op deze site blijkt dat deze reeks liep in 2011. Omdat het artikel nog steeds interessant en vooral nu relevant is, wordt het hier alsnog geplaatst.

Satiricus, strijder voor het vrije woord, filosoof, literator, kerkhervormer en kosmopoliet, wat was ERASMUS eigenlijk niet? In een tijd van religieuze oorlogen bestreed hij met ironie en humor koningen, kerkvaders, dikdoeners en boekenwurmen. Hij spaarde niemand, ook zichzelf niet.

“Niets is lager dan te censureren wat men niet begrijpt.” Toen humanist Desiderius Erasmus deze woorden opschreef, wist hij nog niet dat al zijn werk zou worden verboden. Kort na zijn dood verketterde de katholieke kerk zijn oeuvre als een verzameling leugens. De Reformatie was sinds 1517 in volle gang en had de kerk in stukken gebroken. In een sfeer van godsdiensttwisten, groeiend fanatisme en bombastische waarheidsclaims zinde de paus op herstel van zijn gezag. Voor oude criticasters zoals Erasmus was daarom geen ruimte meer. Sterker nog, het zou tot 1900 duren voordat zijn werk van de lijst met verboden boeken werd gehaald en de katholieke kerk enigszins gewend was geraakt aan zijn revolutionaire woorden: “In een vrij land moeten ook de tongen vrij zijn.”

Prins der humanisten
Beladen met boeken reisde Erasmus voortdurend door Europa om mensen te verenigen onder het vaandel van beschaving. Tegenstanders noemden hem ‘Errans Mus’ (Latijn voor dolende rat). Voor anderen was hij de ‘prins der humanisten’. Tegen de gevestigde dogma’s en strenge zondeleer van de kerk in brak hij als geen ander een lans voor individuele vrijheid, zelfontplooiing en het vrije debat.

Zijn motto was: mensen woorden niet geboren, maar gemaakt; zij kunnen door onderwijs en zelfstandig denken groeien in naastenliefde, tolerantie en redelijkheid. Daarbij liet hij zich inspireren door de studia humanitatis, dat wil zeggen de studie naar de grote, antieke filosofen en hun vormingsidealen (vandaar ook het woord ‘humanist’). De christelijke kerk verweet hij dogmatisme en hypocrisie.

Toch probeerde hij het christendom niet af te breken, maar te hervormen. Erasmus geloofde in de macht van het woord en het tij zat hem aanvankelijk mee: zijn boekje Lof der Zotheid was in 1511 de eerst bestseller van de net uitgevonden boekddukkunst. Hij adviseerde de jonge prins Karel, de latere keizer Karel V, en stond ondanks zijn scherpe tong op goede voet met de paus. Maar toen de reformatie de christelijke wereld verscheurde, verdween Erasmus langzaam uit zicht. Hij was een man van de nuance, en kreeg het verwijt geen keuze te maken. Een zwetser zonder ruggengraat werd hij genoemd. Een boekengeleerde die zich afzijdig hield en niet begreep wat zijn medemensen echt nodig hadden. Onterecht. Want hij hield zich juist bezig met de vraag: hoe bied je weerwoord tegen dogmatiek, barbarij en fanatisme, zonder jezelf daartoe te verlagen, en zonder mensen in het harnas van hun eigen bubbels, vooroordelen, waarheid en leugens te jagen?

Muggen
Dat is nog steeds een actuele vraag. In zijn beroemde Lof der Zotheid gaf Erasmus een even actueel antwoord: de strijd voor een humane beschaving kan niet zonder humor, satire en een beetje zelfspot. Hij kwam op dit idee toen hij de Alpen overstak. Op de hoge bergpassen bezag hij het menselijke leven vanuit een komisch-kritisch perspectief. “Als men de opschuddingen der stervelingen vanaf de maan kon bekijken, zou men denken een zwerm vliegen of muggen te zien die ruziën, strijden, hinderlagen leggen, roven, schertsen, uitgelaten zijn, geboren worden, sneuvelen, sterven. Men kan niet begrijpen wat een drukte, wat een drama’s zo’n klein wezentje veroorzaakt, terwijl het zo gauw zal sterven.” In Lof der Zotheid voert Erasmus ‘Vrouwe Zotheid’ ten tonele, die een lofrede houdt op zichzelf en als een komiek het starre denken openbreekt. Want “dezelfde uitspraak die, uit de mond van een wijze gekomen, hem zijn hoofd zou hebben gekost, bezorgt, van een gek gehoord, ongelooflijk plezier.” Hoe grappig ook, Vrouwe Zotheid fileert intussen alle (religieuze) autoriteiten, hoewel nooit bij naam. Zo begint hij over ‘iemand die bijzonder getikt – pardon - geléérd was’ om vervolgens een verhaal af te steken over filosofen die door hun spitsvondigheden het meest eenvoudige geluk vergeten; bisschoppen die zich hun roeping pas herinneren wanneer er iets te graaien valt; pausen die anderen met het zwaard doorboren zonder iets af te doen aan hun vroomheid en naastenliefde. Tegelijk overstijgt Erasmus steeds de tegenstellingen; hij laat zich voor geen énkel karretje spannen.

Dat komt doordat hij ‘helemaal niemand met name’ kritiseert, maar alle dwaasheden de revue laat passeren, ook de meest alledaagse en onschuldige (zoals een vader die zegt dat zoonlief ‘een beetje loenst’ terwijl hij knetterscheel is). Bijna ongrijpbaar beweegt hij tussen enerzijds bijtende spot en anderzijds het milde advies af en toe een oogje dicht te knijpen. Zonder zelf een duidelijke positie in te nemen, gaat hij via Vrouwe Zotheid op lichtvoetige wijze boven de partijen staan, ongeveer zoals Arjen Lubach dat nu doet. De lezer blijft achter met vragen als: hoe serieus moet ik die Vrouwe Zotheid zelf nemen? In hoeverre identificeert Erasmus zich met haar? Wat moet ik nu eigenlijk van al die dwaasheden vinden? Wat als zelfs het goddelijke ‘dwaas’ wordt genoemd? Zo prikkelt hij lezers om zélf na te denken.

Niemand ontkomt aan de Lof der Zotheid.

Klik hier voor meer Erasmus in de tv- collegereeks Durf te denken.

-------------------------------------------------------------------------------------

Nederland is Europa en Rotterdam is de stad van Erasmus



-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmuslijn 2017 uitgezet: een pleidooi voor zichtbaarmaking

Tien jaar geleden, in 2007, vroeg Stichting Erasmushuis aan landmeter René van der Schans (sindsdien vriend van de stichting) om uit te willen zoeken waar nu precies het geboortehuis van Erasmus had gestaan. Dit onderzoek liep in 2007 uit in de brochure “De plek waar eens de wieg van Erasmus stond” en een bescheiden markering van die plaats. In 2014 kwam er nog een uitvoerige bronnenverzameling “De grenzen van Erasmus’ erf” met alle relevante stukken over het geboortehuis en zijn omgeving, en beschouwingen over grenzen en Erasmus’ relatie daarmee.

Eind vorig jaar verrees er, na een prijsvraag, vlak bij de locatie van het geboortehuis een “Erasmusmonument”, echter zonder enige verwijzing naar geboorte of exacte plek. Daarnaast is begin vorig jaar, als “bijvangst” van de onderzoekingen, de oude plek van Erasmus’ standbeeld (1622 – 1940) provisorisch gemarkeerd. En er is een “Erasmuslijn” benoemd die de oude en nieuwe standplaats via het geboortehuis en het Erasmusmonument verbindt. Deze onderdelen van de Erasmuslijn zijn een paar keer op verschillende wijzen tijdelijk uitgezet, dit vanuit de behoefte om de historische gelaagdheid van dit deel van de stad in het terrein tastbaar en zichtbaar, en daarmee inzichtelijk te maken, toegespitst op Erasmus.

Van der Schans heeft nu een notitie gemaakt met een --- in de komende jaren in te vullen --- permanent zichtbare “Erasmuslijn 2017”. Hij pleit ervoor alles als één samenhangend geheel te zien, wat bij een wandeling ook als zodanig ervaren kan worden.

Van der Schans wil nu graag weten of er draagvlak is voor zijn Erasmuslijnvoorstel. Een voorstel dat door de Stichting Erasmushuis Rotterdam warmhartig wordt ondersteund. Wellicht is niet alles wat te bedenken of te overwegen valt, nu op papier gezet. Er zijn ongetwijfeld nog meer mogelijkheden voor een zinvolle uitwerking. Dus een verzoek: denk mee!

Reacties graag naar: r.vanderschans@hccnet.nl en/of stichting@erasmushuisrotterdam.nl

De Notitie Erasmuslijn is hier te downloaden.



download een grote versie hier

-------------------------------------------------------------------------------------

Erasmusprijs 2017 toegekend aan Michèle Lamont

De Stichting Praemium Erasmianum heeft de Erasmusprijs 2017 toegekend aan de Canadese cultuursocioloog Michèle Lamont (1957). Zij is hoogleraar Sociologie aan Harvard University, waar zij werkzaam is als Professor of African and African American Studies en als Robert I. Goldman Professor of European Studies. Zij ontvangt de prijs voor haar geëngageerde bijdrage aan het onderzoek in de sociale wetenschappen naar de relatie tussen kennis, macht en diversiteit.

De Erasmusprijs wordt jaarlijks toegekend aan een persoon of instelling die een buitengewone bijdrage heeft geleverd op het gebied van de geesteswetenschappen en de kunsten, in Europa en daarbuiten. De Erasmusprijs bestaat uit een bedrag van € 150.000.

Het is een bekronende prijs voor geleverde prestaties. De nadruk ligt op tolerantie, culturele veelvormigheid en ondogmatisch, kritisch denken – humanistische waarden die tot uitdrukking komen in de keuze van de prijswinnaars. De Erasmusprijs wordt jaarlijks toegekend door het bestuur van de Stichting Praemium Erasmianum. Zijne Majesteit de Koning is Regent van de Stichting.


Lamont heeft haar wetenschappelijke carrière gewijd aan de vragen hoe maatschappelijke omstandigheden ongelijkheid en sociale uitsluiting teweegbrengen en hoe gestigmatiseerde groepen hun eigenwaarde bewaken. In haar onderzoek staan kwesties centraal als: Hoe bepaalt iemands afkomst (wat betreft klasse, etniciteit en gender) hoe deze persoon tegen de werkelijkheid aankijkt? Hoe verhoudt het welbevinden van minderheden zich tot het welbevinden van de samenleving als geheel? Op basis van baanbrekend internationaal-comparatief onderzoek laat zij zien dat er voor achtergestelde groepen wel degelijk perspectieven bestaan om te komen tot nieuwe vormen van eigenwaarde en respect.

Met haar interdisciplinaire aanpak, kritische blik en internationale oriëntatie betoont Lamont zich een voorvechter van het waarborgen van diversiteit in wetenschap en maatschappij. Daarmee belichaamt zij het Erasmiaanse gedachtegoed dat de stichting uitdraagt.

De Erasmusprijs zal worden uitgereikt in november 2017, door koning Willem-Alexander. Naar aanleiding van de toekenning van de Erasmusprijs zal een gevarieerd activiteitenprogramma rond Michèle Lamont en het thema ‘Kennis, Macht en Diversiteit' worden georganiseerd.

Meer info: www.erasmusprijs.org

-------------------------------------------------------------------------------------

Wij hebben elkaar nodig
Onderstaande tekst sprak koning Willem-Alexander uit tijdens zijn Kerstrede 2016:

"Eerder dit jaar opende ik in Bibliotheek Rotterdam een tentoonstelling gewijd aan de beroemde Rotterdammer Desiderius Erasmus. Hij leefde 500 jaar geleden, niet zo lang na de uitvinding van de boekdrukkunst, het internet van de 16de eeuw. Erasmus was een van de eersten die daarvan profiteerde. Heel lezend Europa kende zijn werk.

Erasmus was een diepgelovig mens met een kritische geest en een scherpe pen. Een man die heilige huisjes omver durfde te werpen. Niets menselijks was hem vreemd en hij kon zich enorm opwinden over de misstanden van zijn tijd. Maar altijd bleef hij zijn kracht zoeken in redelijke argumenten en de vreedzame uitwisseling van ideeën. We hebben elkaar immers nodig.

‘De natuur heeft onze gaven zo verdeeld, dat de ene mens het niet kan stellen zonder de hulp van de ander’, schreef hij."

-------------------------------------------------------------------------------------

Markering geboortehuis Erasmus onthuld
Op het Grotekerkplein te Rotterdam, rechts naast de Laurenskerk, heeft burgemeester Aboutalebeb op 28 oktober de markering onthuld van het geboortehuis van Erasmus. De onthulling viel samen met de viering van de 550e geboortedag van Erasmus.


Foto’s: Annemarie Ros

-------------------------------------------------------------------------------------

Meer spreuken van Erasmus in Rotterdam

In het café van Bibliotheek Rotterdam aan de Hoogstraat is op twee kolommen een spreuk van Erasmus aangebracht.


Wat een mooie plaats voor deze spreuk die een duidelijke relatie met de bibliotheek heeft.

Het lettertype onderscheidt zich echter van het gemeentelijke initiatief om Erasmus via spreuken meer zichtbaar te maken in Rotterdam. Zoals de gemeente in Bazel zich ook voorgenomen heeft om te doen, en wel in het lettertype Erasmus font. Navraag leerde dat deze spreuk een initiatief is van de directie van het bedrijf dat een aantal bibliotheekcafé’s (waaronder dat aan de Hoogstraat) exploiteert.

Wat een mooi particulier gebaar nu er op diverse plaatsen in de binnenstad al enkele spreuken van Erasmus te vinden zijn. Een actie die duidelijk navolging verdient!!

-------------------------------------------------------------------------------------