Rotterdamse Erasmuscollectie genomineerd als UNESCO-werelderfgoed

De Erasmuscollectie Rotterdam is door de Nederlandse Unesco Commissie genomineerd voor toevoeging aan het Unesco Memory of the World Register. Een enorme eer én bijzondere erkenning voor deze wereldwijd unieke erfgoedcollectie, die wordt bewaard en beheerd in de Centrale Bibliotheek van Rotterdam. 

Bibliotheek Rotterdam beheert de grootste Erasmuscollectie ter wereld: ruim 3.000 oude boeken van én over Desiderius Erasmus geproduceerd vóór 1900. Hieronder zijn zeer zeldzame exemplaren en unieke documenten, zoals zelfgeschreven brieven van Erasmus, tientallen eerste drukken en vele geïllustreerde edities van de Lof der Zotheid. 

Deze historische collectie wordt in een speciaal geklimatiseerd depot bewaard, samen met diverse andere erfgoedcollecties. Documentair erfgoed Het Unesco Memory of the World-programma vraagt aandacht voor het behoud van belangrijk documentair erfgoed wereldwijd en probeert de toegankelijkheid en het bewustzijn voor dit soms kwetsbare erfgoed te vergroten. 

Na deze voordracht door de Nederlandse Commissie van UNESCO volgt de beoordelingsprocedure bij de internationale ‘Memory of the World’-organisatie van Unesco in Parijs. Een definitief besluit over het al dan niet toevoegen aan het internationale register wordt in april 2023 verwacht. 

Conservator dr. John Tholen:

‘Deze verzameling begon ooit in 1604, in de eerste voorloper van de openbare bibliotheek in de Laurenskerk. Sinds de vorige eeuw speelt de collectie een belangrijke internationale rol in wetenschappelijk onderzoek naar de ideeën van Erasmus. De Erasmuscollectie staat daarmee aan de basis van onze hedendaagse kennis over de manier waarop de humanist Erasmus de mens en de maatschappij bekeek. Dat de Nederlandse Commissie deze vier eeuwen oude collectie voordraagt, bevestigt dat zij van onschatbare waarde is voor ons historisch besef en ook in de komende eeuwen goed beheerd moet blijven. Wij zijn daar dankbaar voor én trots op.’ 

“Rotterdamse Erasmuscollectie genomineerd als UNESCO-werelderfgoed” verder lezen

Namaaksokkel is vernieuwd

In 2016 is op eigen initiatief een namaaksokkel naast de Markthal geplaatst, exact op de plek waar het standbeeld van Erasmus – tot het begraven werd in de tuin van museum Boijmans van Beuningen, tijdens de Tweede Wereldoorlog – vanaf 1622 heeft gestaan.

De bedoeling was deze originele standplaats van het Erasmusbeeld te markeren, in afwachting van de bouw van het appartementencomplex Rotta Nova, dat gepland staat op het grasveld tussen de Hoogstraat en de Markthal. Een project waar maar geen schot in leek te komen.

Jaarlijks werd op 28 oktober een vaas met een groot boeket bloemen op de sokkel geplaatst met daarbij een grote felicitatiekaart met “Gefeliciteerd Rotterdam met de verjaardag van Erasmus”. Vorig jaar niet, want de sokkel zag er abominabel slecht uit. Daar wilden wij geen aandacht op vestigen.

Sinds eind april 2022 staat de vernieuwde sokkel weer naast de Markthal te gloriëren.

Deze sokkel is gefinancierd door de leden van de stichting Erasmushuis Rotterdam. Een paar jaar een deel van de contributies sparen en het lukte.

Eind februari werd bekend dat begin volgend jaar met de bouw van Rotta Nova wordt gestart. Op een compositiefoto lijkt de achtergevel precies tot het trottoir tussen de Markthal en het woongebouw te komen. De oplevering van het woongebouw staat voor 2026 in de planning. Tot die tijd staat er in ieder geval een mooie vernieuwde namaaksokkel op de originele plaats van het standbeeld van Erasmus.

Daarna wordt het tijd voor een definitief kunstwerk dat op een waardige en aantrekkelijke manier – als memorial – deze plek aangeeft. Waarover vanaf nu nagedacht gaat worden.

Verslag van Erasmusweek 2021 in Rotterdam

Het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam, heeft de 11e Lof der Zotheidspeld toegekend aan wetenschapper en columnist Rosanne Hertzberger. In haar columns weet Hertzberger een scherpe en kwetsbare opstelling te verzachten met humor. Volgens het Comité Erasmus treedt ze daarmee in de voetsporen van Erasmus. Ze ontving de Lof der Zotheidspeld op donderdag 28 oktober, de verjaardag van Erasmus, uit handen van wethouder Said Kasmi in de Burgerzaal van het Rotterdams stadhuis.

Ook de winnaar van de 10e Lof der Zotheidspeld, Dick Couvée, ontving zijn speld op deze dag van de wethouder. Vorig jaar werd de uitreiking uitgesteld vanwege Covid. Couvée nam vorig jaar afscheid als dominee van de Pauluskerk. Zijn inzet voor daklozen, verslaafden en illegale vluchtelingen wordt gekenmerkt door een uitzonderlijke combinatie van barmhartigheid en waardigheid, aldus het Comité.

Het Comité Erasmus reikt de Lof der Zotheidspeld jaarlijks op de verjaardag van Erasmus uit aan een persoon die zich in de geest van Erasmus heeft ingezet voor de samenleving en een lans heeft gebroken voor tolerantie, onderwijs en satire. 

De uitreiking van de spelden vond plaats tijdens de Erasmusweek, waarin tal van activiteiten plaatsvonden die zijn geïnspireerd door het gedachtegoed van de beroemde Rotterdammer. Dit jaar stonden naast de uitreiking onder meer op het programma: een Erasmuswandeling, een lunchconcert in de Laurenskerk, een symposium over burgerschapsonderwijs, gastlessen door leerlingen van het Erasmiaans Gymnasium op Rotterdamse basisscholen, de presentatie van het laatste boek in de indrukwekkende serie Brieven van Erasmus waarin zijn complete correspondentie in het Nederlands is gepubliceerd, de Human Library en de mogelijkheid echte boeken en brieven uit de privé collectie van Erasmus te bewonderen in de kluis van de Bibliotheek Rotterdam.

In volgend overzicht zijn per activiteit vrijwel alle teksten van de lezingen te vinden.

“Verslag van Erasmusweek 2021 in Rotterdam” verder lezen

De muts van Erasmus past ons allemaal

“Man met boek, in mantel en muts. En dan vooral die muts.” Dit laat Sandra Langereis Desiderius Erasmus over zichzelf zeggen, op het moment dat zij de grote denker sprekend opvoert, in de vuistdikke biografie die zij over de Rotterdamse filosoof heeft geschreven. Erasmus was ruim vijfhonderd jaar geleden een van de eerste geleerden die probeerde te leven van zijn pen. Daartoe bediende hij zich volop van marketing, zoals we dat nu noemen. Onder meer door portretten te laten maken en te verspreiden onder invloedrijke personen. Zoals het bekende portret door Hans Holbein, waarop we Erasmus zien als het ideaaltype van de geleerde.

‘De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde’

Langereis wil ons losrukken van dit zelfgemaakte beeld van Erasmus als een geleerde met innerlijke rust en controle over zijn leven. Zij laat de man achter het beeld zien. De man die het klooster ontvluchtte maar zich ook aan de universiteiten niet thuis voelde. Die altijd op zoek was naar geld, maar toch meer waarde hechtte aan zijn intellectuele onafhankelijkheid. De Europese denker die zijn tijdgenoten wilde leren om zelf te studeren en zelf na te denken, maar verstrikt raakte in de theologische en politieke discussies in zijn tijd. Omdat hij weigerde te kiezen tussen de corrupte katholieke kerk en het dogmatische protestantisme.

Scherpe ironie en bijtende humor

“Wijd model met brede omslag. Diepzwart. Die muts heb ik me echt heel slim toegeëigend”, zo laat Sandra Langereis Erasmus verder vertellen. Het is een vreemde stijlfiguur om het onderwerp van een biografie zo op te voeren, niet in zijn eigen woorden, maar in die van de biografe. Het is niet de enige vrijpostigheid die Langereis zich toestaat. Op de omslag van deze prachtige biografie staat niet het klassieke beeld van Erasmus, maar een recent portret door Neel Korteweg, waarin we Erasmus zien als een mooie jongeman in klaprozenhemd. Het enige herkenbare is de muts, maar dat is ook voldoende.

De AdagiaNovum Instrumentum en vooral Lof der Zotheid (1511), het waren ware bestsellers. De laatste is een bijtende satire waarin Erasmus iedereen met macht en aanzien genadeloos op de hak nam en wilde onderzoeken hoe je de waarheid kon vertellen met een grap. Gehuld in de mantel van Vrouwe dwaasheid voedde de filosoof zijn lezers op in de regels van het literaire spel, waarin je de dwaasheid kon opvoeren om te vertellen wat elders niet mocht worden gezegd. Langereis noemt Erasmus zelfs de ‘oervader van het Nederlandse cabaret’. Met scherpe ironie en bijtende humor kon volgens hem de waarheid worden verteld.

Erasmus als een ideaalbeeld

Ik voel me wel wat bezwaard om alle Erasmianen de lijvige biografie van Sandra Langereis aan te raden – we zijn allemaal druk en hebben weinig tijd. Maar toch doe ik het, omdat het leven en werk van onze naamgever ons nog altijd kunnen inspireren. In een tijd waarin we moeten nadenken over de positie van de universiteit in de samenleving. Over het doen van onderzoek in opdracht en tegelijk het behoud van de academische onafhankelijkheid. De discussie of de universiteit een vrijplaats zou moeten zijn waar alle    opvattingen kunnen worden verkondigd, of dat er ook waarden zijn die de academische vrijheid beperken.

‘Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen’

Zoals Erasmus in Lof der Zotheid Vrouwe dwaasheid opvoert om te spreken over de dwaasheid, zo voert Sandra Langereis de literaire figuur van ‘Erasmus’ op om hem te laten spreken over de ‘ware’ Erasmus. Die moet huilen om het portret van Neel Korteweg, over zichzelf als mooie jongeman in klaprozenhemd: “Ik ben het wel. Maar ik was Erasmus nog niet. Ik draag alvast mijn muts.” Het iconische beeld van Erasmus als onafhankelijke en humorvolle geest, het is een ideaalbeeld, dat de meester ook zelf nastreefde, zonder daar ooit volledig aan te kunnen voldoen. Een mooi streven. De muts van Erasmus past ons allemaal.

prof. dr Peter van den Dungen (onder meer 25 jaar lang coördinator van het Internationale Netwerk Musea voor Vrede)

Erasmus dwarsdenker wordt uitgegeven door Uitgever De Bezige Bij

ISBN 9789403120317 –  784 pagina’s   /   Prijs € 39,99 / e-book € 13,99

Erasmus dropjes!

Uit recent onderzoek door onderzoeksbureau Kien blijkt dat ruim 61 procent van de inwoners van Rotterdam niet of nauwelijks weten wie Erasmus was. Dat was aanleiding voor Olaf Ouwerkerk om een Erasmus Dropje te ontwikkelen, een smakelijke geschiedenisles in de vorm van een dropje, om het gedachtegoed van Erasmus te doen herleven en als zacht zoet eerbetoon.
Het dropje heeft de vorm van het standbeeld van Erasmus dat naast de Laurenskerk in Rotterdam staat, op een steenworp afstand van zijn ouderlijk huis. Elk doosje is gevuld met 160 gram heerlijke zacht/ zoete Erasmus dropjes. De dropjes zijn 100% vegetarisch.
Ze zijn te koop bij R’dam Tourist Information, Donner, KEET, Foodelicious en R’dams Warenhuis. Grote aantallen zijn te bestellen via info@rotterdammertjes.com

Op 3 augustus werd het eerste doosje met dropjes tijdens de Opening van het Academisch Jaar van de Erasmus Universiteit uitgereikt aan de nieuwe voorzitter College van Bestuur prof. dr Ed Brinksma.

Op naar meer bekendheid van onze beroemdste burger!