Rotterdam, Stad van Erasmus


Drie ‘nieuwe’ Erasmusboeken
voor de Erasmuscollectie in de bibliotheek

In mei 2014 is de unieke Erasmuscollectie van de Bibliotheek Rotterdam uitgebreid met drie zeldzame boeken. In 1512 publiceerde Desiderius Erasmus van Rotterdam (1466-1536) zijn boek “De copia rerum ac verborum” (Overvloed aan woorden voor dingen) waarmee hij zijn publiek wilde leren om goed en gevarieerd te schrijven. Uiteraard in het Latijn, de internationale voertaal van die tijd. Erasmus leert je niet alleen de juiste Latijnse woorden, maar ook enorme variatie in woordenschat, stijlfiguren, redenering, enz. Het boek werd razend populair. In de 16e eeuw verschenen meer dan 200 uitgaven! Onder meer in april 1524 in Parijs, wat tot nu toe ook onder kenners niemand wist. De Bibliotheek Rotterdam is nu de enige instelling ter wereld die een exemplaar van deze editie in huis heeft. Bijna uniek zijn een Franse vertaling van Erasmus’ boek “Institutio principis christiani” (Opvoeding van een Christelijke vorst) uitgegeven in Lyon in 1592. En een Latijnse uitgave van Erasmus’ adviezen voor het schrijven van een goede brief (Conscribendarum epistolarum formula, Parijs 1555). Van de Franse vertaling is alleen een tweede exemplaar in Bayeux bekend en de Bodleian Library in Oxford is de enige andere instelling ter wereld die een exemplaar van het brievenboekje bezit. Kortom, drie magnifieke aanwinsten voor Rotterdam.

-------------------------------------------------------------------------------------

35e Erasmus Birthday Lecture
op vrijdag 24 oktober a.s. om 16.15u

De lezing door prof. dr Willem Frijhoff (Vrije Universiteit Amsterdam) heeft als titel: Erasmus’ erfgoed: pastorale twijfels aan het magisch universum. Locatie: de Tesselschadezaal / Huygens ING in het gebouw van de Koninklijke Bibliotheek. Adres: Prins Willem Alexanderhof 5, 2595 BE Den Haag.

Alle belangstellenden zijn van harte welkom! Borrel na afloop.

De lezing wordt gesponsored door: Erasmus of Rotterdam Society, Neolatinistenverband & Huygens ING.De Erasmus Birthday Lecture wordt dit jaar voorafgegaan door de Neolatinistendag, waar u eveneens van harte welkom bent.

-------------------------------------------------------------------------------------

Viering Dag van Erasmus op 28 oktober a.s.

Feestelijke bijeenkomst op stadhuis Rotterdam georganiseerd door het Erasmus Comité Rotterdam.

16.30 u: Inloop in Burgerzaal

17.00 u: Welkom door mw Irene Smit, voorzitter Erasmus Comité Rotterdam met info over nieuwe ontwikkelingen

17.10 u: Lof der Zotheidslezing door programmamaker mw Naima Azough (R’dam). Zij was tussen 2002 en 2010 o.a. Tweede Kamerlid voor Groen Links, woordvoerster justitie, inclusief asiel en migratie, veiligheidsbeleid en welzijn.

17.30 u: Leerlingen van de Augustinus school uit het Oude Westen vertellen over hun activiteit als leerling- mediator.

17.45 u: Uitreiking van de Lof der Zotheidspeld aan de Rotterdamse advocate en strafpleiter mr Inez Weski. Zij werd o.a. in 2012 door de OVJD uitgeroepen tot Liberaal van het jaar 2011 voor haar “Broodnodige strijd tegen het verval van de rechtstaat”. Weski is een gedreven, zeer gerespecteerde én onverschrokken strafpleiter die werkt in de lijn van het gedachtegoed van Erasmus. Het gaat daarbij vooral om het belang van verdraagzaamheid, vrijheid van meningsuiting en de rol van humor en spot. Maar daarnaast ook om de aandacht voor de positie van vrouwen en Erasmus' pleidooien voor wellevendheid, innerlijke beschaving en verdraagzaamheid.

De speld en de daarbij behorende Pierre Bayle cheque worden door wethouder Hugo de Jonge (Onderwijs, Jeugd en Zorg) uitgereikt.

“Over onderwijs gesproken…” is het overkoepelende thema van de vieringen van de Dag van Erasmus voor de jaren 2013 tot en met 2016. Dit jaar staat ‘omgangsvormen’ centraal. Eerdere winnaars waren kunstenaar Gyz de la Rivière, stadsminstreel Arie van der Krogt en kunstenaar en politicus Manuel Kneepkens.

18.15 u: Ontvangst met hapje/drankje .

Iedereen is van harte welkom.

A.u.b. aanmelden voor 24 oktober via info@laurenskerkrotterdam.nl

Viering door Erasmiaans gymnasium
Voor de 6e keer gaan de eersteklassers van het Erasmiaans gymnasium rond de Dag van Erasmus naar hun basisscholen terug om daar aan groep 8 uit te leggen waarom Erasmus zo belangrijk is voor Rotterdam en voor henzelf. Dit jaar zijn het 210 studenten van 7 eerste klassen die naar 103 basisscholen in en rond Rotterdam gaan, tot aan Oude Tonge en Nieuwerkerk aan den IJssel toe. Van die 103 scholen zijn er 25 nieuw d.w.z. dat zij voor het eerst een leerling op het gymnasium hebben die aan hun groep 8 over Erasmus komt vertellen.

De presentaties vinden dit jaar plaats op donderdagmiddag 30 oktober. Tot nu toe gebeurde dit steeds op een vrijdagmiddag. Veel scholen bleken dan ’s middags vrij te zijn, waardoor de presentatie naar een andere dag moest worden verplaatst. Dit was voor de basisscholen nogal ingewikkeld en op het gymnasium werden daarvoor enkele lesuren op verschillende dagen gemist. Daarom is nu gekozen voor een donderdagmiddag.

Voor het maken van hun power point presentatie krijgen de eersteklassers extra lessen over Erasmus in hun reguliere Nederlandse en Geschiedenislessen. Op 25 september kregen zij een lezing over Erasmus door Gré Ploeg. Tussen 5 en 10 oktober bezochten zij de Erasmuszaal in de bibliotheek met de kluis waarin de 30.000 boeken van en over Erasmus bewaard worden.

-------------------------------------------------------------------------------------

Uitreiking Erasmusprijs 2014
op 12 november a.s. in Amsterdam

“De talenten van begaafde mensen zijn verschillend, en ieder tijdperk heeft zijn eigen karakter. Laat ieder tonen waartoe hij in staat is en laat niemand jaloers zijn op een ander die op zijn manier en naar de mate van zijn karakter probeert iets bij te dragen tot het onderricht van allen.”
Erasmus aan Jean de Carondelet (Bazel, 5 januari 1523)

De Stichting Praemium Erasmianum heeft de Erasmusprijs 2014 toegekend aan de Belgische festivaldirecteur en curator Frie Leysen (1950). De Erasmusprijs heeft dit jaar als thema ‘Theater, publiek en samenleving’.

Frie Leysen wordt bekroond omdat zij een onverschrokken voorvechter is van de podiumkunsten en bijdraagt aan vernieuwing in het internationale theater. Zij maakt zich sterk voor onbekende theatermakers, vanuit artistieke nieuwsgierigheid en vanuit het verlangen het publiek iets bijzonders te laten ervaren. Zij zoekt steeds nieuwe generaties kunstenaars en nieuwe theatervormen, en zet zich ervoor in om niet-westerse theaterproducties in Europa een podium te geven. Met haar internationale oriëntatie, fundamentele nieuwsgierigheid en kritische houding is zij een toonbeeld van de Erasmiaanse waarden die de Stichting graag uitdraagt.

Frie Leysen was van 1980 tot 1991 oprichtingsdirecteur van de Singel in Antwerpen. Onder haar leiding werd de Singel een internationaal vermaard kunstencentrum met een eigenzinnig programma. In 1994 richtte zij het tweetalige Kunstenfestival des arts in Brussel op. In de tien jaar dat zij daar leiding aan gaf, groeide het festival uit tot een invloedrijk festival voor Belgische en internationale kunsten. In de jaren daarna strekte haar werkgebied zich verder uit in Europa en daarbuiten. In 2007 organiseerde Frie Leysen het multidisciplinaire festival Meeting Points in negen Arabische steden. In 2010 was zij curator van Theater der Welt in het Duitse Ruhrgebied en in 2012 artistiek directeur van de Berliner Festspiele. Sinds januari 2014 is zij theaterdirecteur van de Wiener Festwochen, een functie die zij na afloop van de eerstvolgende editie van het Weense festival zal neerleggen.

Ook in Nederland is haar werk te zien: sinds 2012 is Frie Leysen curator van ‘Ervaar daar hier theater’, een serie internationale theater- en dansvoorstellingen die een tournee maakt langs verschillende Nederlandse theaters.

“Wij zijn allen Ivanov”
Met de samenstelling van de serie Get Lost (voorheen Ervaar Daar Hier Theater) geeft Frie Leysen bijzondere theatermakers uit landen met een andere theatertraditie een podium in Europa. Een van de hoogtepunten uit deze serie is de prijswinnende voorstelling Ivanov, over hedendaags Iran.

Net als Tsjechovs antiheld Ivanov, de aan lager wal geraakte landheer die er niet in slaagt zijn eigen lot in handen te nemen, laten de Iraniërs zich terneerslaan door een gebrek aan toekomstperspectief, aldus regisseur Amir Reza Koohestani (1978) van Mehr Theatre Group. Hij herschreef het stuk en maakte van Ivanov een Iraanse antiheld: "Wij zijn allen Ivanov".

Data van de tournee Ivanov in Nederland:
11 november 2014 - Stadsschouwburg Amsterdam
13 november 2014 - Theaters Tilburg
18 november 2014 - Stadsschouwburg, Utrecht
20 november 2014 - Parkstad Limburg Theaters Heerlen
22 november 2014 - Koninklijke Schouwburg Den Haag

De Stichting Praemium Erasmianum is in 1958 opgericht door Prins Berhard der Nederlan-den. Het is een culturele instelling die actief is op het gebied van de geesteswetenschappen, de sociale wetenschappen en de kunsten. De stichting kent jaarlijks de Erasmusprijs toe en organiseert culturele en wetenschappelijke activiteiten rond de prijsuitreiking.

De stichting laat zich daarbij leiden door de culturele tradities van Europa en het gedachtegoed van Erasmus. De prijs bestaat uit een geldbedrag van € 150.000.

De prijsuitreiking vindt plaats op woensdag 12 november 2014 in het Koninklijk Paleis te Amsterdam op woensdag 12 november, 16.00 uur. Alleen voor genodigden. Meer informatie: www.erasmusprijs.org

-------------------------------------------------------------------------------------

Presentatie 12e brievenboek van Erasmus
zondag 23 november

Uitgeversmaatschappij Ad. Donker geeft sinds 1997 alle brieven van Erasmus uit. Deel 1 is verschenen in 2004. Met de in totaal 3141 brieven zijn 22 boeken (delen) voorzien. De uitgever verricht dit werk onder auspiciën van de Stichting ter bevordering van de uitgave van de volledige correspondentie van Desiderius Erasmus.

Ook deel 13 is vertaald en gereed gemaakt voor de technische productie die meteen kan aanvangen als de nodige subsidies binnenkomen. De delen 14 en 15 worden momenteel vertaald. Wanneer deze boeken uitkomen, is onzeker. De productie ligt nog steeds stil omdat er geen fondsen bereid zijn gevonden aan de financiering van de vertaal- en drukkosten bij te dragen. Voor meer info en boeken bestellen: www.correspondentie-erasmus.nl

-------------------------------------------------------------------------------------

Blijvende Erasmus tentoonstelling
in de bibliotheek

Momenteel wordt gewerkt aan een tentoonstelling op de tweede etage van de bibliotheek aan de Hoogstraat. De tentoonstelling wordt kleiner dan oorspronkelijk de opzet was, vanwege het ontbreken van fondsen. Begin oktober zal een ontwerp worden beoordeeld, waarna de opening in het voorjaar kan plaatsvinden. Men hoopt de tentoonstelling daarna in fasen groter te maken, met behulp van bijdragen door fondsen.

-------------------------------------------------------------------------------------

Bijzondere uitgave over de Lof der Zotheid

Onder de titel “ERASMUS VAN ROTTERDAM, Éloge de la Folie, Praise of Folly, Elogio de la locura” is vorig jaar een prachtig boek verschenen over het leven en werken van Erasmus, met 6 cd’s waarop voordrachten en muziek zowel filosofische als artistieke getuigenissen uit de renaissance weergeven. Dit alles in 7 talen: Frans, Engels, Spaans, Nederlands, Catalaans, Duits en Italiaans.
Initiatiefnemer van dit enorme project is Jordi Savall, een Catalaanse musicus, die zich tot doel heeft gesteld niet eerder uitgegeven vormen van interculturele dialoog uit te brengen.

Waarom de heer Savall dit immense Erasmusproject begonnen is, en wanneer het startte, is in het boek niet te achterhalen. Er zijn vele concerten en voorstellingen opgenomen om de 6 cd’s samen te stellen. Het laatste concert vond plaats op 11 december 2011 in La Cité de la Musique in Parijs.

De titels van de hoofdstukken in het boek zijn:
  1. Erasmus, groot Europees humanist en dienaar van vrede en vrijheid, door Jordi Savall (Spanje);
  2. Erasmus en de Lof der Zotheid, door Jean-Claude Margolin (Frankrijk);
  3. De Adagia, door Jean-Christophe Saladin (Frankrijk);
  4. Erasmus’ werken, door Hans Trapman (NL);
  5. Erasmus en de contrareformatie, door Ricardo García Cárcel (Spanje);
  6. Waarheid en geweld bij Erasmus, door Alexandre Vanautgaerden (België).
De titels van de CD’s zijn:
  1. Erasmus van Rotterdam, Lof der Zotheid;
  2. Wereld en wandel van een groot humanist, Tijd van overdenkingen (1458 – 1512);
  3. Wereld en wandel van een groot humanist, Tijd van conflicten (1513 – 1536);
  4. Muziek: 1000 zotheden;
  5. Muziek van het Humanisme 1;
  6. Muziek van het Humanisme 2.
Ook vele Nederlanders hebben aan dit project meegewerkt, zoals schrijvers, vertalers, declamatoren, zangers, zangeressen en musici.

De hoofdsponsor van dit project, de Stichting Edmond de Rothschild, meldt trots: “Met groot enthousiasme ondersteunen wij dit werk dat op het kruispunt van filosofie en muziek de idealen bezingt die het deelt met de ‘Prins der humanisten’. Erasmus is nog altijd de eerste denker die zichzelf als Europeaan beschouwde. Moedig hield hij bij zijn beschermheren (zoals Karel V) vast aan zijn onmodieuze opvat-tingen. Zo werd hij als pacifist op het dieptepunt van godsdienstoorlogen voorvechter van tolerantie en eenheid onder de Christenen in een tijd waarin Europa verscheurd werd door de tweedracht tussen katholieken en protestanten.”

Uitgever is ALIA VOX te Bellaterra (Spanje).
Boek met cassettes is voor € 44,99 verkrijgbaar bij Fame Klassiek, onderdeel van Selexyz Donner, Binnenwegplein te Rotterdam (010 – 201 91 14).

Via www.alia-vox.com zijn de eerste drie cd’s in het Nederlands te downloaden.

-------------------------------------------------------------------------------------

Jordi Savall bezocht de stad van Erasmus

Op de website www.alia-vox.com vertelt de Spaanse componist en oude-muziek-expert Jordi Savall waarom hij van de Lof der Zotheid van Erasmus een muzikale voorstelling heeft gemaakt. Hierdoor werd Ype Akkerman (vriend van de Stg Erasmushuis) zo geraakt dat hij besloot dat deze voorstelling naar Rotterdam moest komen. Hij stelde dit voor aan Gré Ploeg van de Stg Erasmushuis, die daar graag aan wilde meewerken. Met Daisy da Vega (o.a. jongerenwerk) en Sander van Ee (dienst Onderwijs, o.a. Vreedzame school) werd een initiatiefgroep opgericht met als doel: een Erasmusfestival in oktober 2015 mogelijk maken, rond Savall’s muzikale Lof der Zotheid voorstelling. Met muziek, theater, dans, lezingen, beeldende kunst, inzet van onderwijs, veel zotheid, uit alle windrichtingen, waardoor alle Rotterdammers enthousiast zouden worden voor Erasmus’ levenshouding en gedachtegoed.

Uit de concertagenda van Savall bleek dat hij op 25 augustus j.l. in Dublin een concert zou geven en op 29 augustus in Utrecht. Een mooie kans om hem uit te nodigen de geboorteplaats van Erasmus te leren kennen en een voorstelling in Rotterdam te bespreken. Twee mitsen: 1. dat hij onze stad nog niet bezocht had. 2. dat Savall tussen die twee concerten niet terug zou gaan naar Barcelona maar hier in de buurt zou blijven. Want plannen genoeg bij de Stg Erasmushuis maar geld tekort.

Ype mailde naar het kantoor van Savall in Spanje en vernam dat deze inderdaad niet naar huis ging maar in Amsterdam zou verblijven, bij een Nederlandse vriendin. Wat een toeval dat Savall zich net afvroeg wat zij in die vier dagen zouden gaan doen toen onze uitnodiging kwam. Zij wilden heel graag naar Rotterdam komen.

Wij stelden snel een programma voor twee dagen op, waar Savall direct mee accoord ging. Op dinsdag 27 augustus kwam hij met vriendin en werden zij met Ype ontvangen door wethouder Antoinette Laan van Kunst en Cultuur. Deze wasw zoo onder de indruk van de uitleg van Savall waarom hij zijn Lof der Zotheid project is begonnen, dat zij uitriep: “Dat concert moeten we naar Rotterdam halen en in de Laurenskerk laten uitvoeren! Met daaromheen allerlei Erasmus-activiteiten waar alle Rotterdammers bij worden betrokken.” Uiteraard reageerde Savall hier positief op.

Bij de lunch op het dakterras van de bibliotheek aan de Binnenrotte bleek hoe beminnelijk en hoffelijk Savall is. En hoe ongelooflijk boeiend toen hij beschreef hoe hij gefascineerd is geraakt door Erasmus en dat hij dit verhaal met de wereld wilde delen. De aanzet hiertoe was het boek van Stefan Zweig over Erasmus, dat Savall het meest inspirerende boek noemt dat hij ooit gelezen heeft. Het tweede zeer inspirerende boek voor hem is de Lof der Zotheid. Omdat hij een muziekmens is, wilde hij de manier waarop Erasmus kerk, staat en maatschappij aan de kaak stelt via muziek en gesproken woord overbrengen. Vooral wilde hij daarbij de actuele betekenis van Erasmus’ filosofie en levenshouding uit laten komen. Dit werd zijn Lof der Zotheid project: een boek in zeven talen met zes cd’s (zie verder op deze home page). Het resultaat van twee jaar lang voorstellingen over de Lof der Zotheid in Spanje en Frankrijk.

Als jonge man raakte Savall geïnteresseerd in oude muziek, vooral die uit de tijd dat in Spanje joden, islamieten en christenen tot in de 15e eeuw vreedzaam samenleefden en elkaar beïnvloedden. Hij ziet deze periode als voorbeeld van integratie en probeert door deze muzieksoort opnieuw tot leven te brengen, dit integratiegevoel ook weer te laten opleven. Het feit dat hij met deze muziek bezig wilde zijn en daar ook ondanks tegenstand en velerlei moeilijkheden mee door ging, noemt hij ‘het noodzakelijke volgen van mijn hart’. 40 jaar geleden was er vrijwel geen interesse in oude muziek en zeker geen opleiding. Die opleiding heeft hij zelf tot stand gebracht. Meer dan 20 jaar reist Savall met zijn koor en orkest nu de wereld rond om concerten te geven. Soms meer dan 100 per jaar.


Na de lunch werd de kluis in de bibliotheek bezocht, waar de enorme collectie boeken van Erasmus wordt bewaard, o.a. een Lof der Zotheid uit 1511. Waarna een korte wandeling werd gemaakt: van de pictogrammen in de marktkraam-ankerplaten op de Binnenrotte, via de plek van Erasmus’ geboortehuis (naast de Laurenskerk), de plakresten van de Erasmuslijn uit de Museumnacht (van standbeeld naar geboortehuis) en het bronzen Erasmusbeeld op het Grotekerkplein naar de Laurenskerk, waar directeur Frank Migchielsen een rondleiding verzorgde.


Het was marktdag en Savall vond het prachtig om groente en vis maar vooral mensen uit allerlei culturen bijeen te zien. Dat kent hij niet in Spanje. Zo zou het tot in de 15e eeuw in Spanje wel geweest zijn, vermoedde hij.

De volgende avond kwamen zo’n 20 vrienden van het Erasmushuis en andere Erasmus- geïnteresseerden naar het Wijkwaardenhuis in de Afrikaanderwijk. De maaltijd van mediterrane gerechten verraste Savall. Alsook het enthousiasme van de aanwezigen. In een beminnelijke sfeer, ik kan het niet anders zeggen, liet Savall beelden zien en muziek horen van zijn LdZ-project. Weer legde hij uit hoe hij werd getroffen en geïnspireerd door Erasmus, vooral via het boek van Stefan Zweig. Hoe hij voor deze voorstelling het leven en alle geschriften van Erasmus heeft verweven met de tekst van de Lof der Zotheid. Erasmus heeft zijn hele leven geijverd om betere mensen te maken. Savall hoopt oprecht dat de mens, net als Erasmus, steeds menselijker, zachtaardiger wordt.

Het werd een prachtige, verbindende avond. We gingen uiteen met de wens elkaar in 2015 weer te ontmoeten, maar dan met een heel groot publiek en Savall met koor en orkest.

Via deze link vind u de muziek die Savall bijeenzocht en componeerde voor zijn boek met 6 cd’s over Erasmus en zijn tijd. Door te klikken op zijn foto hoort u hoe hij Erasmus leerde kennen.

-------------------------------------------------------------------------------------

Voortgang theaterconcert Lof der Zotheid in Laurenskerk
eind oktober 2015

Op voorstel van de programmeur van concertgebouw De Doelen wordt onderzocht of het theaterconcert Lof der Zotheid in drie steden in Nederland kan worden opgevoerd. Hiermee kunnen de reis- en verblijfkosten voor het grote gezelschap uit Barcelona over drie partijen verdeeld worden. Aan de ene kant lijkt dit profitabel. Aan de andere kant is het de tweede maal dat dit theaterconcert op deze planeet wordt opgevoerd, dus het wordt voor Rotterdam een gebeurtenis met wereldprimeur allure. Wordt vervolgd.

-------------------------------------------------------------------------------------